Çağdaş dönem Arap biçimbilimi -Metodolojik ve kavramsal değişim-

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MURAT ÇİFTLİ

Danışman: Mustafa Kaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

İnsanın, dil olgusuna dönük ilgisi, onu tanımlama ve açıklama çabası, başlangıçta merak düzeyinde iken giderek bilimsel bir seviyeye evrilmiştir. Bu bağlamda tarihsel süreçte dil çalışmaları, geleneksel dönemde özel dilbilim, çağdaş dönemde ise genel dilbilim yaklaşımıyla yapılmıştır. Bu değişim; dilbilimin alt alanı olan biçimbilim alanında metodolojik ve kavramsal değişime neden olmuştur. Geleneksel dönemde Arap biçimbilimi de özel dilbilim yaklaşımıyla incelenmiş, bu bakış açısıyla oluşturulan metodoloji ve kavramsal çerçeve çağdaş döneme kadar sürmüştür. Çağdaş dönemde ise Arap biçimbilimi genel biçimbilimin yöntem ve kavramları açısından yeniden incelenmiştir. Bu bağlamda çalışmanın konusu çağdaş dönem Arap biçimbilim çalışmalarında teorik düzlemde gerçekleşen metodolojik ve kavramsal değişimdir. Amacı ise bu değişiminin genel çerçevesini ve yönünü ortaya koymak, Arap biçimbilimini genel biçimbilim perspektifinden incelemektir. Çalışmanın kapsamı, metodolojik ve kavramsal değişim ile sınırlı olup teorik nitelik taşımayan ve biçimbilimin öğretimi alanındaki değişim çalışmanın kapsamı dışında bırakılmıştır. Alt başlıklar, değişimi göstermeye yetecek ölçüde bir derinlikle incelenmiştir. Çalışmanın yöntemi nitel olup metin analizi, tümdengelim, tümevarım, analoji ve karşılaştırma gibi teknikler kullanılmıştır. Konuyu ele alışı ve kurgusu bakımından özgün olan çalışmanın ulusal alan yazındaki Arap dilbilim çalışmalarına katkı sunması beklenmektedir. Birinci bölümde biçimbilimin tarihi seyrine yer verilmiş, ikinci bölümde Arap biçimbiliminin metodolojik ve kavramsal dönüşümü genel biçimbilimin yöntemi ve kavramları açısından karşılaştırmalı incelenmiştir. Üçüncü bölümde ise biçimbilimin ara kesitlerinde çağdaş dönemde görülen değişim ele alınmıştır. Çalışmanın bulguları ikinci ve üçüncü bölümde yer almaktadır. Bulgular, Arap dilinin biçimbilimsel yapısının çağdaş dönemde genel biçimbilim açısından betimlendiğini, çağdaş dönem çalışmalarının, geleneksel dönem çalışmalarını tamamlayıcı nitelikte olduğunu ve çağdaş dönem çalışmalarının, bu alana, karşılaştırmalı biçimbilim çalışmaları yapmaya elverişli kavram setleri kazandırdığını göstermektedir.