Çoklu gezgin satıcı probleminin çözümünde kümeleme algoritması ile rota optimizasyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Matematik Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK AKSU
Danışman: Murat Subaşı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın temel amacı, lojistik ve dağıtım ağlarında verimli rota optimizasyonu sağlamak amacıyla modellenen ve çoklu gezgin satıcı problemi olarak bilinen problemde farklı hibrit sezgisel algoritmaların performansını karşılaştırmaktır. Özellikle, farklı satıcı sayıları ve küme boyutları altında hangi hibrit yöntemin daha başarılı sonuçlar verdiğini analiz etmek ve bu algoritmaların güçlü ve zayıf yönlerini ortaya koymaktır. Yöntem: Çalışmada, Parçacık Sürü Optimizasyonu (PSO), Karınca Kolonisi Optimizasyonu (KKO), Genetik Algoritma (GA) ve Yakın Komşu Algoritması (YKA) gibi sezgisel yöntemlerin kombinasyonlarından oluşan üç farklı hibrit algoritma (PSO+KKO, PSO+GA, GA+YKA) kullanılmıştır. PSO ve KKO metotları detaylı bir şekilde incelenmiş, diğer iki metot ise (GA ve YKA) detaylarına girilmeden karşılaştırma amacıyla dâhil edilmiştir. Algoritmaların performansı, literatürde yaygın olarak kullanılan veri setleri olan eil51, berlin52, eil76 ve rat99 test problemleri üzerinde değerlendirilmiştir. Kümeleme ve rotalama aşamaları birleştirilere k, her bir hibrit yöntemin etkinliği ölçülmüştür. Bulgular: PSO+KKO algoritması, incelenen satıcı sayısı aralığında, kümeleme ve rotalama işlemlerinde diğer yöntemlere göre daha üstün performans sergilemiştir. Hibrit algoritmaların performansı, problem boyutuna ve satıcı sayısına bağlı olarak değişiklik göstermiştir. Sonuç: Bu çalışma, farklı senaryolarda hangi hibrit algoritmanın daha etkili olduğunu ortaya koyarak, lojistik ve rota optimizasyon problemlerinde karar vericilere yol gösterici bilgiler sunmaktadır. İncelenen satıcı sayısı aralığında PSO+KKO' nun tercih edilmesi önerilmektedir. Gelecekteki çalışmalarda, farklı satıcı sayılarıyla farklı hibrit kombinasyonların denenmesi önerilebilir. Anahtar Kelimeler: Çoklu Gezgin Satıcı Problemi, Meta-Sezgisel Optimizasyon, Parçacık Sürü Optimizasyonu, Karınca Kolonisi Optimizasyonu