HUMİK ASİT ve LİKEN KÖKENLİ MİKROORGANİZMALARIN YONCADA (Medicago sativa L.) TUZ STRESİ TOLERANSI ÜZERİNE ETKİLERİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYTAKIN MAMMADOVA
Danışman: Ökkeş Atıcı
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, humik asit (HA) ile liken (Rhizoplaca melanophthalma) kaynaklı endofitik mikroorganizmalar olan Bacillus wiedmannii bakteri ve Scopulariopsis brevicaulis fungus izolatlarının, yonca (Medicago sativa L., cv. Konya) bitkisinin tuz stresi altındaki fizyolojik ve biyokimyasal yanıtları üzerindeki koruyucu etkilerini belirlemektir. Yöntem: Liken örneklerinden izole edilen bakteri ve fungus, saf kültür haline getirildikten sonra tanımlanmış ve HA'yı karbon kaynağı olarak kullanma yetenekleri doğrulanmıştır. Saksı ortamında yürütülen deneysel tasarım; kontrol, yalnız HA (500 ve 1000 mg/L), yalnız bakteri veya fungus, yalnız tuz stresi (100 mM NaCl) ve bunların tüm ikili ve üçlü kombinasyonlarından oluşturuldu. Saksılar, gece/gündüz fotoperyodu (16/8 saat) ve kontrollü sıcaklık (25/22°C, gündüz/gece) koşullarında bir iklim odasına transfer edilmiştir. Gelişen 35 günlük fidelerde; nispi su içeriği (RWC), reaktif oksijen türleri (ROS) ve lipid peroksidasyonu (LPO) seviyeleri, antioksidan enzim aktiviteleri (SOD, CAT, APX, GPX ve GR) ve fotosentetik pigmentlerin (klorofil a, b, toplam klorofil ve karotenoid) içerikleri incelenmiştir. Bulgular: Tuz stresi; yoncada RWC, fotosentetik pigmentlerin düzeyi ve antioksidan enzim aktivitelerinde azalmaya neden olmuştur. Buna karşın ROS (H2O2 ve O2.-) ve LPO gibi oksidatif stres göstergelerinde belirgin artışlar gözlenmiştir. HA (500 ve 1000 mg/L) ile birlikte uygulanan B. wiedmannii izolatı (OG24) ROS ve MDA birikimini azaltırken, SOD ve CAT gibi başlıca antioksidan enzimlerin aktivitesini ve fotosentetik pigmentlerin düzeyini iyileştirmiştir. Diğer yandan, HA ile birlikte uygulanan S. brevicaulis (OG18) izolatı, özellikle oksidatif stresin baskılanmasında daha etkili olmuştur. İlave olarak CAT, SOD, APX ve GR aktivitelerinde, RWC ve fotosentetik pigment düzeylerinde daha güçlü iyileşmeler sağlamıştır. Yüksek dozdaki (1000 mg/L) HA'nın bazı durumlarda antioksidan savunma sistemi üzerinde baskılayıcı etkiler oluşturduğu belirlenmiştir. En dengeli ve olumlu sonuçlar 500 mg/L HA doz seviyesinde elde edilmiştir. Sonuç: HA ile liken kökenli bakteri veya fungal inokülasyonlarının kombine kullanımı, yoncada tuz stresi kaynaklı oksidatif hasarı azaltmış, antioksidan savunma mekanizmalarını güçlendirmiş ve fotosentetik performansı koruyarak biyokütle üretimini desteklemiştir. Tuz stresi altında S. brevicaulis ile 500 mg/L HA kombinasyonu, daha yüksek bir koruyucu etkiye neden olduğundan, endofitik mantar-biyostimülan stratejilerinin geliştirme çalışmalarında öncelikli olarak değerlendirilmesi gerektiği ileri sürülmüştür.