YÜRÜNEBİLİR KENTSEL TASARIM ÖZELLİKLERİNİN YAYA TERCİHLERİNE ETKİSİ: ERZURUM CUMHURİYET CADDESİ ÖRNEĞİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YELİZ DUYGU ERÇEK
Danışman: Defne Dursun
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yürünebilirlik, kamusal mekânların tercih edilebilirliğini artırarak yayaların kamusal yaşama dahil olmasını ve kentli deneyimini yaşayabilmesini sağlarken; aynı zamanda canlı kamusal mekânların ve yaşanabilir kentlerin oluşmasına zemin oluşturmaktadır. Bu çalışmada, Erzurum kentinin ana omurgası olan Cumhuriyet Caddesi üzerinden yürünebilir fiziksel çevre özelliklerinin tercih edilebilirliğe etkisini araştırmak amaçlanmıştır. Yöntem: Yürünebilirlik ile ilgili ülkemizde hazırlanan tez çalışmaları incelendiğinde kapsam bakımından oldukça sınırlı kaldıkları gözlenmiştir. Bu çalışmada yaya sayımlarına gözlem, mekânsal analizler ve anket çalışmaları da eklenerek daha bütüncül bir yaklaşım sunulmaya çalışılmıştır. Bu amaçla 3 farklı araştırma yöntemi bir arada kullanılmıştır. İlk yöntem, çalışma alanının arazi kullanımı, işlevsel dağılım ve fiziksel özelliklerinin yürünebilir tasarım özelliklerine uygunluğunu anlamak amacıyla gözlem ve fotoğraflama tekniğiyle yapılan mekânsal analizlerdir. İkinci yöntem kamusal mekânların kullanım yoğunluklarını, kullanıcı profilini ve yaya hareket/yönelimlerini belirlemek amacıyla yapılan yaya sayımı ve gözlem analizleridir. Üçüncü yöntemse yaya tercihlerini ve kamusal mekânların kullanım amaç, sıklık gibi özelliklerini anlamak için yapılan anket çalışmasıdır. Bu çalışmalar Cumhuriyet Caddesi ve üzerinde bulunan 4 meydan için ayrı ayrı yürütülmüştür. Bulgular: Cumhuriyet Caddesi'nin fiziksel özelliklerinin yürünebilir tasarım kriterlerine uymadığı; cadde üzerindeki işlevsel yoğunluk ve çeşitlilik ile bağlantılı meydanların çalışma alanının tercih edilebilirliğine ve yürünebilirliğine olumlu katkı sağladığı anlaşılmıştır. Sonuç: Yürünebilir çevrenin fiziksel özellikleri, yaya tercihlerini ve yürünebilirliği belirlemekte tek başına yeterli değildir. Kentsel işlevlerin özellikleri ve caddelerle bağlantılı olan meydanların ilişkisi de yaya tercihlerini etkilemektedir. Kentsel tasarım özellikleri açısından yürünebilir olmayan Cumhuriyet Caddesi bu unsurlar sayesinde yayalar tarafından tercih edilmekte; ancak yaya yoğunlukları işlevlerin yoğunlaştığı, çeşitlendiği ve meydanlarla ilişkinin geliştiği bölgelerde artmaktadır. Anahtar Kelimeler: cadde, meydan, yürünebilirlik, yaya tercihleri, fiziksel ve işlevsel özellikler, kentsel tasarım özellikleri