Kuinazolin ve Kuinazolinondan Türetilmiş Reaktif ve Katalizörleri Kullanarak Çift Bağların Stereoseçici Aziridinasyonu, Epoksidasyonu ve Alkilasyonu, (S)-4-Aminokuinazolin Alkollerin Sentezi ve Biyolojik Aktivitelerinin İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Kimya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2011
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Murat Çakıcı
Danışman: Hamdullah Kılıç
Özet:Doktora Tezi olarak sunulan bu eser dört ana bölümden oluşmaktadır. Çalışmanın ilk bölümünde, N-aminokuinazolinon'dan (Q-NH2) reaksiyon ortamında hazırlanan N-asetoksiaminokuinazolinon'un (Q-NHOAc) kullanılması ile kiral alilik alkollerin diastereoseçici aziridinasyonu incelenmiştir. Aziridinasyon reaksiyonlarında gözlenen diastereoseçicilik verileri yapısal olarak benzer bir oksidant olan m-CPBA'in epoksidasyon sonuçları ile karşılaştırılarak aziridinasyon mekanizması yorumlanmıştır. Alilik gerilime sahip olsun veya olmasın kiral alilik alkollerin Q-NHOAc ile aziridinasyonu mükemmel threo diastereoseçicilikle (%95-99) gerçekleşmiştir. Elde edilen bu yüksek diastereoseçicilik kuinazolinon halkasında bulunan uzak karbonil grubu ile alilik alkolün hidroksi grubu arasında meydana gelen bir hidrojen bağı ile açıklanmıştır. Çalışmanın ikinci bölümünde, salisilidenamino-hidroksialkil-kuinazolinon içeren bir seri Mn(III) kompleksi sentezlenerek oksidant olarak iodosilbenzen eşliğinde sistemin reaktivitesi, kimyasal seçiciliği ve diastereoseçiciliği kiral alilik alkoller üzerinde tayin edilmiştir. 1,3-Alilik gerilimli alilik alkollerin epoksidasyonunda yüksek threo diastereoseçicilik gözlenirken alilik gerilime sahip olmayan veya 1,2-alilik gerilimli alilik alkollerin epoksidasyonunda ihmal edilebilir derecede diastereoseçicilik elde edilmiştir. Konjuge açık zincirli olefinlerin bu sistemle epoksidasyonunun asiklik karbokatyon içeren üç kademeli reaksiyon üzerinden yürüdüğü ilgili epoksit ürünlerindeki cis/trans izomerizasyonunun yanı sıra sitilbenlerin epoksidasyonunda gözlenen düzenlenme ürünleri 1,2-difeniletanon ve 2,2-difenilasetaldehid, stirenin epoksidasyonunda gözlenen 2-fenilasetaldehid ve ?-metilstirenin epoksidasyonunda gözlenen düzenlenme ürünü 2-fenilpropanalın oluşumu ile açıklandı. Bir sonraki bölümde, bir seri (1S,1'S)-4,4'-bikuinazolin temelli primer aminler doğal amino asitlerden çıkılarak koruma, kondenzasyon ve halka kapanmasından sonra anahtar reaksiyonlar klorinasyon, nikel (0) katalize homoeşleşme ve koruma grubunun uzaklaştırılması ile altı basamakta hazırlandı. Bu yeni primer amin ligandları prokiral aril aldehitlerin dietilçinko ile asimetrik etilasyonunda test edildi ve %2'den %95'e varan enantiomerik aşırılıklarla (ee) ilgili (S)-alkoller elde edildi. Çalışmanın son bölümünde, (S)-kuinazolinon alkollerden yola çıkılarak enantiomerik saf (S)-4-aminokuinazolin alkollerin sentezi gerçekleştirildi ve S. typhimurium TA1535 and E. coli WP2uvrA test türlerine karşı mutajen ve antimutajen özellikleri incelendi.