Kars kent coğrafyası
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mucip Demir
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Mete ALIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kars kenti, kuzeydoğu-güneybatı yönünde uzanan Kars-Erzurum plato sahasında, Kars Çay'ıkuzey ve güney sahilleri, Karadağ yamaçları ve hafif dalgalı volkanik zeminler üzerinde, yaklaşık 4000hektarı meskûn olmak üzere 7.152 hektarlık alana yayılmış olup 23 mahalleden oluşmaktadır.Jeolojik olarak genç oluşumlu çöküntü sahasında yer almasına rağmen önemli deprem riskibulunmayan kentte, hasar yapıcı depremler günümüze kadar kenti fazla etkilememiştir. Kentin, zeminözelliklerinden kaynaklanan, yerleşimi etkileyecek sorunu bulunmamaktadır.Sert karasal iklimin etkisinde kalan, kışları uzun ve soğuk, yazları kısa, serin ve yağışlı geçen,yıllık ortalama 4,8 oC sıcaklık ve 487 mm yağış ortalamalarına sahip olan kentte yaşam, iklimkoşullarının tayin edici etkileri ile şekillenmektedir. Kent çevresi, çernozyum ve alüvyal toprak örtüleriile örtülmüş olmasına rağmen, iklim koşullarının doğurduğu olumsuzluklar nedeniyle bitki tarımı kısıtlıolup, daha çok büyükbaş hayvancılık faaliyetleri gelişmiştir.İlk kez Urartular döneminde kale olarak kurulan, sonrasında kent yerleşimine dönüşen Kars'ın,2.800 yılı aşkın geçmişi olduğu düşünülmektedir. 19. yy.'a kadar yamaçlar üzerinde konuşlu bulunankent, 1878-1918 yılları arasındaki Rus işgali döneminde Kars Çayı'nın güneyinde, düzlük alanlarda,yeniden imar edilmiştir. Günümüze kadar birçok defa tahribe uğrayıp onarım gören kent, tarihinde iki kezçevre alanların yönetim merkezi olmuştur.Kuruluşundan Cumhuriyet'in ilanına kadar geçen sürede olağan dışı gelişmeler haricinde,ortalama on bin civarında nüfusu barındıran kent, Cumhuriyet'in kuruluşu ile meydana gelen istikrar vegelişim sonucu günümüzde seksen bin civarında nüfusa ulaşmıştır. Kentte, doğurganlık oranı yüksekolmasına rağmen yaşam koşullarının olumsuzluğu nedeniyle yoğun göçler meydana gelmektedir.Kentte, 20.000 civarında yapı bulunmakta olup bu yapıların bir kısmı Selçuklu, Osmanlı ve dahasonrasındaki Rus işgal döneminde imar edilip, günümüze kalmıştır. Kendi dönemlerinin özgün mimaritarzını yansıtan bu yapılar; kente, önemli bir kültürel kimlik kazandırmaktadır. Kentteki yapıların önemlibir kısmı, daha çok kenti çevreleyen mahallelerdeki düşük nitelikli, gecekondulardan oluşmakta olup buyapılar, çok çeşitli alt yapı eksiklikleriyle; kent peyzajında, olumsuz görüntü oluşturmaktadır.Kafkasya'dan Anadolu'ya, İran'dan Karadeniz'e ulaşanyolların kavşak noktasında, önemli birkonumda bulunan kentin, son dönemde geliştirilen ulaşım projeleri ile önemi daha da artmaktadır.Kentte yaşayan nüfusun % 55 'i genel hizmetler sektöründe istihdam edilmekte olup, bu nedenlekent hizmetler fonksiyonun öne çıktığı yerleşim yeri özelliği taşımaktadır. Buna rağmen kent ekonomisinibüyük ölçüde çevredeki hayvancılık faaliyetleri yönlendirmektedir.Sınır kenti özelliği taşıyan ve 9.986 km2'lik yüzölçümü ile sekiz ilçe ve 383 köy yerleşimininbağlı bulunduğu, aynı isimli ilin idare merkezi konumundaki Kars; çeşitli kamu kuruluşlarının, kenttebulunan bölge müdürlükleri ile Ardahan, Iğdır, Ağrı gibi illeri etki alanına almaktadır. Bu özelliği iletoplam 30.161 km2 lik yüzölçümüne ulaşan yönetim alanına ve önemli merkeziyet özelliğine sahip olanKars kenti; kamu yönetimi bakımından çevre merkezlerden, Erzurum ve ülke merkezi yönetimininbulunduğu Ankara'nın, yönetim etki sahasında kalmaktadırCoğrafi koşulların etkisiyle, pek çok altyapı sorunu bulunan Kars kentinde; çöküntü alanındakikuruluş yeri özelliği nedeniyle sel gibi doğal afetlerin oluşum riski bulunmaktadır.Anahtar Kelimeler: Kars, Kars Kenti,