MÖ III. Binyıl Doğu Anadolu Bölgesi'nin Ölü Gömme Gelenekleri ve Mezar Tipleri

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Edebiyat Fakültesi, Arkeoloji, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Umut PARLITI

Danışman: Mehmet Işıklı

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Doğu Anadolu Bölgesi geniş yüzölçümüne sahip toprakları içerisinde yüksek dağları, yüksek yaylaları ve alçak düzlükleri, derin vadileri içeren önemli bir coğrafyaya sahiptir. Bu coğrafya zorlu topraklarında birçok arkeolojik keşfi saklamaktadır. Suriye-Mezopotamya, Kafkaslar, İran ve Orta Anadolu kültürleriyle doğrudan kurulan iletişim sayesinde bölge genelinde zengin arkeolojik bir geçmiş geride kalmıştır. Jeostratejik konumu sayesinde Paleolitik dönemlerden günümüze kadar farklı toplulukların, halkların, kültürlerin ve medeniyetlerin izlerine bölgenin içerisine serpiştirilmiş düzlüklerde ulaşmak mümkündür. Bu tez çalışmasında Doğu Anadolu Bölgesi içerisinde sınırlı sayıda tespit edilen, kazılan ve raporları yayımlanan MÖ III. binyıla ait mezar veya mezarlıklar konu edilmiştir. Bu mezar/mezarlıkların verileri analiz edilerek çoklu korelasyon yöntemiyle bölgenin ölü gömme gelenekleri ve mezar tipleri aydınlatılmaya çalışılmıştır. Bölge arkeolojisinin neredeyse unutulmuş bir yanı olan bu binyıllık sürecin ölü gömme geleneklerini aydınlatan mezarların yeri, konumu, höyükteki yerleşimle varsa bağlantısı (kronolojik), mezar tipleri, türleri (intramural-extramural), yönleri, düzeni, hediyeleri, gömü sayısı, ölülerin yatırılış şekilleri, gömü tarzlarına (kremasyon-inhumasyon) göre ayrıntılı olarak ele alınmaya çalışılmıştır. Doğu Anadolu Bölgesinde tespit edilen MÖ III. binyıla ait mezarlar ve içerisinde ele geçen eserler çevre coğrafyalarla iletişim halinde olunduğunu göstermektedir. Uruk kültürü kadar olmasa da MÖ III. binyıl içerisinde bölgenin büyük ve kapsamlı bir ticari ağa sahip olduğunu mezar buluntularından söylemek mümkündür. Söz konusu iletişim sayede bölgeye ulaşan yeni fikirler, teknolojiler ve inançlar mezarlarda çok büyük izler bırakmıştır. Çalışmada özgün tablolar, grafikler ve haritalar hazırlanarak ulaşılan bu sonuçların tamamı somutlaştırılmaya çalışılmıştır.