Üniversite öğrencilerinde gelişmeleri kaçırma korkusu ve sosyal medya bağımlılığı: Kişilik özelliklerinin aracı ve akademik alanların düzenleyici rolü
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: AYŞEN KOVAN
Danışman: Arzu Gülbahçe
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu araştırma, üniversite öğrencileri arasında gelişmeleri kaçırma korkusu ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkiyi incelemeyi amaçlamakta olup, kişilik özelliklerinin aracı rolü ve akademik alanların düzenleyici rolü üzerine odaklanmaktadır. Çalışma, Birey-Duygu-Biliş-Eylem Etkileşim Modeli temel alınarak yürütülmüş ve öğrencilerin dijital medya kullanım motivasyonlarını ve davranışlarını daha kapsamlı bir çerçevede ele almak amacıyla Çift Sistem Modeli ile Kullanımlar ve Doyumlar Teorisi ile desteklenmiştir. Değişkenler arasındaki ilişkileri belirlemeyi amaçlayan bu araştırma, kesitsel ilişkisel tarama modeline dayanmaktadır. Araştırmanın örneklem grubunu, sözel alanlardan İletişim Fakültesi (n = 204) ve Eğitim Fakültesi (n = 323), sayısal alanlardan ise Tıp Fakültesi (n = 178) ve Mühendislik Fakültesi (n = 288) öğrencileri oluşturmaktadır. Veriler, Kişisel Bilgi Formu, Gelişmeleri Kaçırma Korkusu Ölçeği, Bergen Sosyal Medya Bağımlılığı Ölçeği ve Beş Faktör Kişilik Envanteri aracılığıyla toplanmıştır. Verilerin analizinde SPSS (v.23) ve Process Makro (v.3.5) programları kullanılmış olup, aracılık, düzenleyicilik ve durumsal aracılık analizleri Model 1, 4 ve 14 üzerinden gerçekleştirilmiştir. Araştırma bulguları, sosyal medya bağımlılığı düzeylerinin cinsiyete göre anlamlı bir farklılık göstermediğini ortaya koymuştur. Ancak, 24 yaş ve üzeri öğrencilerin sosyal medya bağımlılık düzeylerinin, 18-20 ve 21-23 yaş gruplarına kıyasla daha yüksek olduğu belirlenmiştir. Sözel ve sayısal akademik alanlar arasında sosyal medya bağımlılık düzeyleri açısından anlamlı bir fark saptanmamıştır. Gelişmeleri kaçırma korkusunun, sosyal medya bağımlılığının anlamlı bir pozitif yordayıcısı olduğu görülmüş ve bu etkinin sözel alanlardaki öğrencilerde daha güçlü olduğu belirlenmiştir. Aracılık analizleri, uyumluluk, nevrotiklik ve deneyime açıklık özelliklerinin gelişmeleri kaçırma korkusu ile sosyal medya bağımlılığı arasındaki ilişkiye aracılık ettiğini ortaya koymakla beraber, dışadönüklük ve sorumluluk özelliklerinin anlamlı bir aracılık etkisi göstermediği saptanmıştır. Sözel alanlarda, dışadönüklük, deneyime açıklık ve uyumluluk özelliklerinin aracılık ettiği; sayısal alanlarsa ise sadece nevrotikliğin anlamlı bir aracılık rolü üstlendiği belirlenmiştir. Sorumluluk özelliği ise her iki akademik alan için de aracılık etkisi göstermemiştir. Gelişmeleri kaçırma korkusunun, sosyal medya bağımlılığı üzerindeki belirleyici etkisinin, alanlara ve kişilik özelliklerine bağlı olarak değişebildiğini göstermektedir. Elde edilen bulgular doğrultusunda, sosyal medya bağımlılığın ve buna bağlı psikolojik, akademik ve davranışsal etkilerin yönetilmesine yönelik bireysel, kurumsal ve politika düzeyinde stratejiler ile disiplinlerarası iş birlikleri ve gelecekteki araştırma yönelimlerini kapsayan beş temel boyutta öneriler sunulmuştur.