Arap Dili Grameri Metodolojisi (IV/X. Yüzyıl)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2023

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: SARA ÇINAR

Danışman: Mustafa Kaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışma ile Arap dili grameri metodolojisinin (nahiv usulü) tarihi seyrinde dikkat çeken değişim ve gelişmelerin yaşandığı hicri IV. yüzyıldaki durumu tahlil edilmektedir. Bu yüzyıl, metodolojinin bağımsız bir hüviyet kazanarak tekamül süreci yaşadığı bir dönem olmuştur. Bu durumun tahlili ise daha çok metodoloji alanında çalışma yapmış alimler ve onların eserleri üzerinden yapılmıştır. Bu yüzyıldaki metodolojik gelişmelerin daha iyi tahlil edilebilmesi adına dönemin siyasi, sosyal, kültürel, ilmi ve iktisadi durumlarına da değinilmiştir. Çalışma giriş, sonuç ve üç bölümden oluşmaktadır. Giriş bölümünde konunun önemi, amacı, sınır ve kapsamı üzerinde durularak araştırmada izlenen yöntem ve kullanılan kaynaklar hakkında bilgi verilmiştir. Birinci bölümde Arap dili grameri metodolojisinin tanımı ve delilleri ele alınmıştır. Semâ, icmâ, kıyas, ta'lîl ve istishâb gibi aslî delillerin nitelikleri, şartları, çeşitleri ve delil oluş keyfiyetleri izâh edilmiştir. Aynı bölümde, istihsan, illetin beyanı ve istikrâ gibi asli delillere nispetle metodolojide daha az yer verilen ferî delillerden de bahsedilmiştir. İkinci bölümde Arap dili grameri metodolojisinin doğuşu ve hicri II. asır başlarına kadar alimlerin metodolojiye yönelik çalışmaları incelenmiştir. Ardından Halîl b. Ahmed ve Sîbeveyhi gibi nahivcilerin ön plana çıktığı hicri II. ve III. asırlar ele alınmıştır. Bu alimlerin semâ, kıyas ve ta'lîl gibi delillere yaklaşımı incelenerek o dönemde metodolojiye yönelik gelişmeler açıklanmıştır. Üçüncü bölümde hicri IV. yüzyılın siyasi, sosyal, kültürel, ilmi ve iktisadi yapısı hakkında bilgi verilerek o dönemde metodoloji alanında çalışma yapan alimler ele alınmıştır. Bu alimlerin kısaca hayatlarından bahsedilmiş ve Arap dili grameri metodolojisinde yerleri tespit edilmeye çalışılmıştır. Onların bu alana sağladıkları katkı ve getirdikleri yenilikler incelenerek genel bir değerlendirme yapılmıştır. Sonuç bölümünde ise çalışmada elde edilen bulgulara yer verilmiştir.