İstilacı Lepidium draba L. türünün populasyonlarının fenotipik ve genetik farklılıkları ile ekolojik özelliklerinin belirlenmesi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2010

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZKAN AKSAKAL

Danışman: Yusuf Kaya

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Bu çalışmada, istilacı karakterdeki Lepidium draba L. türünün populasyon içi ve populasyonları arasındaki genotipik ve fenotipik farklılıklar random amplified polymorphic DNA (RAPD) ve fatty acid methyl ester (FAMEs) teknikleri kullanılarak araştırılmıştır. Bu amaçla, Aşkale, Atatürk Üniversitesi Kampüsü, Erzincan, Malatya, Oltu ve Tortum olmak üzere 6 populasyondan 66 birey toplanmıştır. RAPD analiz sonuçlarına göre seçilmiş 12 primer ortalama %45.89 oranında polimorfik lokus oluşturmuş, populasyonlar orta seviyede genetik çeşitlilik göstermiştir (H=0.1771, I=0.2608). Genetik farklılaşma değeri Gst=0.321, gen akışı değeri Nm=0.5287 olarak belirlenmiştir. AMOVA analizleri sonucunda populasyon içindeki varyasyon %58.66, populasyonlar arasındaki varyasyon %30.68 ve gruplar arasındaki varyasyon %10.66 olarak tespit edilmiştir. Yağ asidi analizleri sonucunda doymuş yağ asitlerinden palmitik yağ asidinin bütün populasyonlarda ortak olduğu, 18:1 w8c yağ asidinin ise yüzde olarak en fazla bulunduğu görülmüştür. Türün istilacı özellik kazanmasında allelopatinin rolü olup olmadığını belirlemek amacıyla Lepidium draba'nın kök, gövde ve yapraklarının metanol ekstreleri çıkarılmış, mısır ve horozibiği tohumları üzerine allelopatik potansiyeli araştırılmıştır. Elde edilen ekstreler hem mısır hem de horozibiği tohumlarında radikula ve plumula uzunluğunu önemli ölçüde inhibe etmiştir. Yine metanol ekstresi uygulandıktan sonra çimlendirilen mısır ve horozibiği tohumlarındaki bitkisel hormonların miktarı HPLC cihazında ölçülmüştür. Bu hormonlardan Giberellik Asit, Zeatin ve İndol Asetik Asit miktarının tüm uygulama gruplarında azaldığı, Absisik Asit miktarının ise arttığı tespit edilmiştir. Ayrıca Lepidium draba türünün yetiştiği toprakların fiziksel ve kimyasal özellikleri incelenmiş, toprakların pH bakımından bazik ve nötr, kireç bakımından değişken, organik madde, azot ve fosfor bakımından fakir olduğu belirlenmiştir.