Hatay ve çevresinin hakim gerilme karakterinin araştırılması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Jeoloji Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NURDAN ÖZCAN TEKİN
Danışman: Çağlar Özer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu tez çalışması 35.75ᵒ -37.50ᵒ K enlemleri ve 35.25ᵒ-37.25ᵒ D boylamları arasında kalan Hatay İli ve yakın çevresinde temel deprem istatistiği ve gerilme değişimlerinin analiz edilerek bölgedeki tektonizmayı sismolojik yöntemler ile inceleme amacıyla ortaya çıkarılmıştır. Yöntem: Bu çalışmada Afet ve Acil Durum Yönetimi Başkanlığı ile bazı bilimsel çalışmalardan elde edilen deprem ve fay kinematik çözüm değerleri derlenerek analizler yürütülmüştür. Depremlerin oluşum sıklığı ve büyüklüğü arasındaki ilişkinin ortaya çıkarılması, a- ve b- değerlerinin hesaplanması amacıyla ZMAP yazılımı kullanılmıştır. Temel istatistik analizlerinden sonra bölgedeki etkin tektonik rejimi sismolojik yöntemler ile araştırma motivasyonu ile odak mekanizma sonuçları yardımıyla Stressınverse yazılımı ile hesaplamalar yapılmıştır. Odak mekanizması çözümleri ile gerilme analizlerinden elde edilen doğrultu, eğim, kayma bilgilerini Coulomb programına entegre edilmesiyle çalışma alanındaki faylar üzerindeki gerilme durumları araştırılmıştır. Bulgular: Hatay ve yakın çevresi için b- değeri 0.97 ve a- değeri 6.09 olarak bulunmuştur. Bölgesel b- değeri dağılımı çalışma alanının KB ve GD ucunda b- değerinin 1.1-1.5 arasında değiştiğini; GGB-KKD yönlerinde ise b- değerinin 0.5-0.9 arasında olduğunu göstermektedir. Gerilme analizinden; σ1, σ2 ve σ3 asal gerilme eksenlerinin azimut/dalım değerleri sırasıyla 184.3ᵒ/14.8ᵒ, 336.3ᵒ/73.4ᵒ ve 92.3ᵒ/7.5ᵒ olarak elde edilmiştir. Gerilme oranı değeri 0.5 olarak hesaplanmıştır ve bölgede genel olarak doğrultu atımlı tektonik rejimin varlığı bu bulguyu desteklemektedir. 0-40 km arası dikkate alınarak yapılan Coulomb analizleri Karataş fayının GB'sı; Toprakkale Fayının KD'su; Amonos ve Yesenek segmentlerinin bir kısmı ile Antakya Fay Zonunda 0.1 bar'a varan gerilme artışları olduğunu göstermektedir. Sonuç: Hatay ve çevresinin tarihsel deprem etkinliği göz önüne alındığında hesaplanan Coulomb gerilme değerlerinin gerçek potansiyelinden daha düşük olduğu düşünülmektedir. Bu durum aletsel deprem kataloglarında bölgenin gerçek gerilme durumunu temsil edecek büyüklükte depremlerin olmamasından ve deprem tekrarlama periyodlarının aletsel dönem kayıtlarını aşmasından kaynaklandığı düşünülmektedir. Özellikle bölgedeki reolojik koşullar, tarihsel deprem kataloğu ve depremlerin tekrarlama aralıkları göz önüne alınlığında çalışma alanında yapılacak deprem-zemin-yapı ilişkisine yönelik çalışmaların arttırılması ve yeni yerleşime açılacak alanların bu tehlikeler gözetilerek tasarlanması önerilmektedir.