Mersin ovasında bitki su gereksinimleri ve sulama sularında kaliteye bağlı olası etkilerin belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Serap Bulut
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Üstün ŞAHİN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Narenciye ağırlıklı tarımsal üretim gerçekleştirilen Mersin Ovasında yürütülen bu çalışmada ilk aşamada yetiştiriciliği yapılan tüm bitkilerin net sulama suyu gereksinimleri normal ve ekstrem yıllar (sıcak-kurak ve serin-yağışlı) için belirlenmiş, ikinci aşamada da kullanılan yerüstü suları ile kullanılması söz konusu arıtılmış atıksuların toprak, bitki ve sulama sistemleri açısından yeterlilikleri bazı genel kalite ölçütleri ile değerlendirilerek olası sorunlar ve bu sorunların çözümüne yönelik öneriler tartışılmıştır. Bitki su tüketimleri Penman-Monteith (FAO) ve Blaney-Criddle (SCS) yöntemleriyle hesaplanmış, normal dağılım olasılık analiziyle de ekstrem yıllara ilişkin su tüketimleri belirlenmiştir. Ovada ortalama olarak serin, normal ve sıcak yıllar da sezonluk bitki su tüketim değerleri sırasıyla Penman-Monteith (FAO) yönteminde 472.9 mm, 540.3 mm, 606.8 mm, Blaney-Criddle (SCS) yönteminde ise 466.7 mm, 505.1 mm, 547.8 mm'dir. Belirlenen bitki su tüketim değerlerinden yine normal olasılık dağılım analiziyle ekstrem yıllar (yağışlı ve kurak) için belirlenmiş etkili yağışın çıkartılmasıyla hesaplanan serin-yağışlı, normal ve sıcak-kurak yıllara ait sezonluk net sulama suyu gereksinimleri de sırasıyla Penman-Monteith yaklaşımında 243.0 mm, 393.7 mm, 556.8 mm ve Blaney-Criddle yaklaşımında da 237.1 mm, 358.5 mm, 497.9 mm'dir. Ovada en fazla üretimi yapılan narenciye ve mısırın su tüketimlerinin sulama ile karşılanma oranları sıcak-kurak yılda %90 ve üzeri seviyelerine çıkmaktadır. Mersin ovasında en önemli sulama suyu kaynağı Berdan nehridir. Ayrıca yerüstü su kaynağı olarak TD 11 ve Kölemusalı drenaj kanalı suları ile potansiyel kaynak olarak Karaduvar ve Tarsus atıksu arıtma tesisleri suları da bulunmaktadır. Bu sularda yapılmış kimyasal analizler sonucu katyon (Na, K, Ca, Mg) ve anyon (CO3, HCO3, CI, SO4, NO3) içerikleri ile pH ve elektriksel iletkenlikleri, arıtılmış atık sularda ilave olarak B, Toplam-N, Toplam-P, askıda katı madde, kimyasal oksijen ihtiyacı ve ağır metal içerikleri belirlenmiştir. Analiz sonuçları kullanılarak Yüzde Sodyum, Sodyum Adsorpsiyon Oranı, Düzeltilmiş Sodyum Adsorpsiyon Oranı, Düzeltilen Düzeltilmiş Sodyum Adsorpsiyon Oranı, Kalıcı Sodyum Karbonat, Langelier Saturasyon İndeksi, Potansiyel Tuzluluk, Permeabilite İndeksi ve Sertlik gibi parametreler de hesaplanarak, belirlenmiş ve hesaplanan değerlerle kalite değerlendirmeleri yapılmıştır. Ovada incelenen sulama suyu kaynaklarının sulamada kısa süreli kullanılmaları önemli sorunlar oluşturmayacak olsa da uzun süreli kullanılmalara bağlı olarak topraklarda tuzluluk ve yapısında bozulmalar, bitkilerde toksik etki ve damla sulama sistemlerinde tıkanmaların söz konusu olabileceği ihtimali dikkate alınarak uygun yaklaşımlarla olası sorunların kontrol edilmesi tarımın sürdürebilirliği açısından yararlı olacaktır.