Tortum ve köylerinde derlenen memoratlar üzerine bir araştırma

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2013

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MÜJDAT KIZILOĞLU

Danışman: Gülhan Atnur

Özet:

Bu tezin amacı, Tortum ve köylerinde derlenen sözlü anlatıların memorat kavramı kapsamında bir tasnif ve değerlendirmesini yapmaktır. Bu amaçla bölgede dört yüz elli civarı metin derlenmiş; bunlardan memorat özelliği gösteren dört yüz yirmi bir tanesi tasnife tabii tutulmuştur. Tortum ve köylerinde derlenen metinlere özgü olmak koşuluyla tasnif, dört temel ve on dört alt başlık halinde oluşturulmuştur. Daha sonra bölgedeki memorat anlatımı ve anlatıcıları hakkında tespit ve değerlendirmelerde bulunulmuştur. Tespit ve değerlendirme neticesinde bölge dâhilinde memorat metinlerinde İslamiyet öncesi ve sonrası dini özelliklerin etkin olduğu görülmüştür. Ortak sözlü kültür coğrafyası açısından Türk dünyasında, Anadolu?da ve Tortum ve köylerinde benzer özelliklere sahip memoratlara ve memorat kahramanlarına rastlanılmıştır. Bu bağlamda gelenek, kültür ve inanç unsurlarını içinde barındıran memoratların, toplumu sosyal ve ahlaki açıdan yönlendirici bir etkiye sahip olduğu tespit edilmiştir. Memoratların oluşumunda Tortum ve köylerinin dağlık-ormanlık bir yapı göstermesi sebebiyle çevresel faktörlerin etkinliğini görmek mümkündür. Ayrıca bölge halkının tutuculuğu memorat ve anlatımını etkileyen bir diğer unsur olarak dikkat çekmektedir. Bölgenin memorat anlatıcılarının okuma-yazma düzeyinin düşük; memoratların inandırıcılık etkisinin de yüksek olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Memorat, Mit, Efsane, Tabiat Ruhları, Derleme, Tortum ve Köyleri.