Türk sanatı ve mitolojisinde kullanılan efsanevi hayvan figürlerinin günümüz giysi tasarımına uyarlanması
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Geleneksel Türk Sanatları Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ELİF TURAN ASLAN
Danışman: Ayşe Aslıhan Eroğlu
Özet:Amaç: Bu çalışmada Türk sanatında yer alan mitolojik kaynaklı hayvan figürlerinin kaynağı, mitolojik anlamları ve uygulandığı sanat dalları bir bütünlük içerisinde ele alarak sunmak ve esin kaynağı olacak figürlere çağdaş bir yorum katarak giysi tasarımlarına uyarlamak, sürdürülebilirliğini ve kültürel öğelerin moda ve tekstil alanında güncel olarak kullanılabilmesini sağlamak amaçlanmaktadır. Yöntem: Çalışma konusuyla ilgili olarak literatür taraması yapılmıştır. Bunun neticesinde çok sayıda kitap, makale, tez ve görsel yayınlardan bilgi derlemeye çalışılmıştır. Literatür taraması, doküman analizi gibi veri toplama teknikleri kullanılarak nitel araştırma yöntemi kullanılmıştır. Konuyla ilgili Türkçe ve İngilizce kaynak taraması yapılarak hayvan figürleri ve hayvan sahnelerinin yer aldığı sanat eserleri görselleriyle birlikte kaynağı, uygulama alanları ve yüklenen anlamlar ayrıntılı bir şekilde irdelenmiştir. Elde edilen veriler ışığında seçilen mitolojik hayvan figürleri giysilerde ve tamamlayıcı öğelerde çeşitli süsleme teknikleri düşünülerek tasarım süreci uygulamalı araştırma yöntemiyle tamamlanmıştır. Bulgular: Çalışma kapsamında Türk sanatında mitoloji olgusunun ve hayvan üslubunun büyük bir etkisinin olduğu anlaşılmaktadır. Türk sanatları içerisinde önemli bir yer tutan mitolojik kaynaklı hayvan figürleri Hun, Göktürk, Uygur, Selçuklu ve Osmanlı dönemlerinde; Taş,ahşap,maden,minyatür, çini ve dokuma gibi sanat alanlarında uygulandığı tespit edilmiştir. Geçmişten günümüze zenginleşerek gelişen Türk sanatında yaygın olarak tek veya çift başlı kartal, ejder figürü daha nadir olarak da zümrüdü anka (simurg) ve grifon, siren, sfenks, kılin, hüma kuşu kullanılmıştır. Türk sanatında yer alan mitolojik kaynaklı hayvan figürlerine yüklenen anlamların dini inanç, efsane ve destanlarla şekillendiği görülmektedir .Bu mitolojik kaynaklı hayvan figürleri koruma, bereket unsuru olarak yol gösterici, yardımsever gibi nitelikler barındırmaktadır. Türk Sanatı'nda bitkisel ve geometrik figürlere oranla hayvan figürleri daha nadir kullanılmıştır. Bu veriler doğrultusunda özellikle moda ve tekstil alanında giysiler üzerinde uygulanmadığı tespit edildiğinden Türk kültür ve sanatında mitolojinin ortaya çıkardığı etkiyi günümüz modern çizgilerine taşıyarak yenilikler üretmek amacıyla giysi tasarımları yapılmıştır. Sonuç: Tez çalışmasında, Türk Sanatlarında en çok rastlanan mitolojik kaynaklı hayvan figürleri seçilerek araştırmaya devam edilmiştir. Tarihsel süreç içerisinde Türk sanatlarında sıklıkla görülen mitolojik hayvan figürlerinden zümrüdü anka kuşu, çift başlı kartal, ejder, sfenks, siren, grifon, kılinin yer aldığı eserler araştırılmış, içerdiği anlamlar ele alınarak incelenmiştir. Mitolojik hayvan figürleri giysi, giysi tamamlayıcıları üzerinde dijital baskı transfer, pul-boncuk işleme, nakış, aplike, iğneli keçe gibi tekstil yüzey düzenleme ve süsleme teknikleri düşünülerek tasarımlar yapılmıştır. Figürlerden zümrüdü anka kuşu, çift başlı kartal, ejder ve sfenks figürleri kullanılarak bilgisayar destekli artistik 30 adet giysi tasarımı yapılmıştır. Anahtar Kelimeler: Mitoloji, Hayvan Figürleri, Giysi, Tasarım, Uyarlama