Akademik Veri Yönetim Sistemi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BETÜL KÜBRA BİRİŞİK
Danışman: İdeal Beraa Yılmaz Kartal
Özet:
Giriş: Kardiyovasküler hastalıklar ve erken ölüm
için önemli bir risk faktörü olan hipertansiyon (HT), dünyada ve ülkemizde önde
gelen kronik hastalıklardan biridir. Hipertansiyonu olan bireylerin
sosyodemografik özellikleri ve yaşam şekli alışkanlıkları yüksek kan basıncı
üzerinde önemli etkilere sahiptir. Hipertansiyonu olan bireylerin tedaviye uyum
düzeyi, kan basıncının kontrol altına alınmasında ve yüksek kan basıncına bağlı
komplikasyonların önlenmesinde önemli bir kriterdir.Tedaviye uyum, hastanın sağlık
kontrollerini düzenli yaptırması, yaşam tarzı değişikliklerine ve ilaç
kullanımına ilişkin uyumu ile mümkün olmaktadır. İlaç tedavisine uyum sağlayan
bireylerde, koroner ve serebrovasküler hastalıkların görülme sıklığı ve tüm
nedenlere bağlı mortalite azalmaktadır.(1)
Sağlıklı kişilerde istendik sağlık
davranışları kazandırma, kronik hastalığı olan kişilerde ise sağlığı koruma,
sürdürme ve geliştirme sürecinde karşımıza çıkan öz etkililik algısı; kişilerin
aktivitelerini belirlerken neleri yapacağı, neleri yapmayacağına karar verirken
çok önemli bir rol alır. Kişilerin herhangi bir konudaki öz etkililik düzeyi
yükseldikçe o konuda sarf edeceği emeklerde daha ısrarlı ,güçlü olacaktır ve
harekete geçirebilme özellikleri artacaktır. Ülkemizde hipertansiyonun kontrol
oranının yükselememesindeki ana faktörlerden birisi hastanın öz-etkililik
düzeyindeki yetersizliğidir. Hipertansiyon hastalık yönetiminde başarılı olması
için hastalar kan basıncını düzenli olarak kontrol edebilmeli ve ilaçlar
tedavilerine dikkat etmelidirler.(2)
Hastaların hastalık yönetimi kararlarının
çoğunun klinik ortamların dışında gerçekleştiği göz önüne alındığında,
hastaların öz bakımda aktif bir rol almalarını ve zaman içinde davranış
değişikliklerini sürdürmelerini desteklemek son derece önemlidir. Öz yönetim
davranışlarını geliştirme bağlamında hasta motivasyonunu keşfetmek ve ele almak
için değerlendirme araçlarına ihtiyaç duyulmaktadır. Literatürde davranış
değişikliğini başlatma veya sürdürme konusunda hasta motivasyonunu değerlendirecek
araçlar ve çalışmalar sınırlıdır. Kronik hastalıklarla ilişkili davranışsal
risk faktörlerini anlamak ve hastaların motivasyonel durumlarını
değerlendirmek, başarılı hastalık yönetimi için hayati öneme sahiptir.(3)
Çalışmanın
Gerekçesi ve Amacı: Çalışmamızda Atatürk
Üniversitesi Eğitim aile sağlığı merkezlerine kayıtlı hipertansiyon hastalarının sağlığı değiştirmeye
yönelik motivasyon ve tutumları ile hipertansiyon öz-etkililik ve tedavi
uyumlarının değerlendirilmesi amaçlanmaktadır.
Araştırmanın Türü ve Evreni:
Tanımlayıcı, kesitsel araştırma
Mart–Mayıs 2025 arasında yürütüldü
Evren: AÜTF Aile Hekimliği’ne bağlı Eğitim Aile Sağlığı
Merkezi (EASM) birimlerine kayıtlı hipertansiyon hastaları
Örneklem:
• Mart 2025 itibariyle 8 EASM
biriminde toplam 1784 HT tanılı hasta
• Örneklem hesaplaması:
• %95 güven aralığı
• %50 yanıt oranı
• %5 hata payı
• RAOSOFT (Seattle, WA, ABD)
hesaplayıcısı ile
• Gerekli örneklem: 317 kişi
Çalışmaya dahil edilen: 318 kişi
Çalışmaya
Dahil Edilme Kriterleri
•
Okuryazar olmak
•
18 yaşın üzerinde olmak
•
Herhangi bir zihinsel engeli olmamak
•
Çalışmaya katılmayı kabul etmek ve onam vermek
•
En az bir yıldır HT tanılı olmak ve farmakoterapi başlanmış olmak
Veri
Toplama Araçları:
•
Kişisel Bilgi Formu
•
Sağlığı Değiştirmeye Yönelik Motivasyon ve Tutum Ölçeği (SDYMT)
•
Hill-Bone Hipertansiyon Tedavisine Uyum Ölçeği (HBHTU)
•
Hipertansiyon Öz-etkililik Ölçeği