GÜMÜŞHANE İLİ YEREL FASULYE GENOTİPLERİNİN MORFOLOJİK VE TARIMSAL ÖZELLİKLERYÖNÜNDEN KARAKTERİZASYONU

---

Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: VEYSEL SOYDAŞ

Danışman: Murat Aydın

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Gümüşhane İli Kelkit ilçesi şeker fasulyesi lezzeti yönünden Türkiye genelinde büyük bir üne sahiptir. Fasulye üretiminin daha verimli hale getirilmesi ve ıslah çalışmaları için fasulye popülasyonlarını temsil eden genotiplerin toplanarak karakterizasyonlarının yapılarak temel özelliklerinin belirlenmesi ve muhafaza altına alınması gerekmektedir. Bu araştırmada, 2014 yılında hasat döneminde Gümüşhane merkez ve ilçeler gezilerek popülasyonu temsil eden 49 genotip toplanmış ve 2015 yılında Gümüşhane Kelkit ilçesi Öbektaş beldesinde Şansa Bağlı Tam Bloklar Deneme Deseninde 3 tekrarlamalı olarak morfolojik ve tarımsal özellikler yönünden denemeye alınmıştır. Genotipler Uluslararası Bitki Gen Kaynakları Araştırma Enstitüsü (IPGRI) ve Avrupa Birliği Ortak Bitki Çeşitleri Ofisi (EU-CPVO) tarafından geliştirilen çeşit değerlendirme kriterlerine göre 31 morfolojik özellik bakımından karakterizasyonu yapılmış ve ayrıca Tohumluk Tescil ve Sertifikasyon Merkezi Müdürlüğü'nün Tarımsal Değerleri Ölçme Denemeleri Teknik Talimatında belirttiği 9 tarımsal özellik yönünden incelenmiştir. İncelenen 31 morfolojik özelliğin 21 tanesinde genotiplerin değişliklik gösterdiği ve Tarımsal özellikler bakımından genotipler arasında önemli farkların bulunduğu belirlenmiştir. Genotipler, morfolojik ve tarımsal özellikleri bakımından ayrı olarak kümele analizine tabi tutulmuş genotiplerin morfolojik olarak üç; tarımsal özellikler bakımından ise dört ana grupta toplandığı belirlenmiştir. Araştırma sonucunda, tane verimi, 100 tane ağırlığı ve bakladaki tane sayısı bakımından en yüksek ve erkenci genotiplerin yer aldığı grupta bulunan genotiplerin (özellikle 4, 40, 1, 35, 2, 12, 15 nolu genotipler) ümitvar olduğu belirmiş ve üstün özellikleri devam ettirenlerin genotiplerin belirlenmesi için sonraki ürün yıllarında tarla denemelerine devam edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.