Balıkesir mezar taşları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BURAK MUHAMMET GÖKLER
Danışman: Zerrin Köşklü
Özet:Türk plastik ve estetik sanatının en güzel örneklerinden biri mezar taşlarıdır. Ait oldukları dönemin sanatsal ve sosyo-kültürel anlayışının özelliklerini yansıtması bakımından ehemmiyet arz etmektedir. "Balıkesir Mezar Taşları" adlı tez çalışmamızda, Balıkesir şehir mezkezinde yer alan; Ali Şuuri Haziresi, Asri Mezarlığı, Baş Çeşme Mezarlığı, Şeyh Lütfullah Camii ve Zağnos Paşa Camii Haziresi olmak üzere 5 farklı yerde tespit edilen 211 mezarın 109'u erkek 87'si kadın 15'inin ise kimliği bilinmemektedir. İncelediğimiz 211 mezarın 171'inde tarih mevcuttur. Tarihler genel olarak XVII. XVIII. XIX. ve XX. yüzyıllara aittir. Bunlardan 1'i XVII., 25'i XVIII., 85'i XIX., 58'i XX. yüzyıla aitken, 40 mezarın ise tarihleri belirlenememiştir. Mezarlar içerisinde en eski tarihli örnek Zağnos Paşa Camii Haziresi'nde bulunan, 1668 tarihli Sinan Paşa'ya aittir. En geç dönemli mezar 1941 yılına tarihlenen Şeyh Lütfullah Camii Haziresi'ndeki Emine Hanım'ın mezarıdır. Mezar taşlarında başlıklar, taşı tamamlayan öğe olması bakımından önemlidir. İncelediğimiz eserlerde erkek başlığı olarak 19 farklı serpuş tespit edilirken, kadın başlıklarında 3 farklı örneğe rastlanılmıştır. Mezar taşlarında ölünün kimliğine belirten, taşların yüzeylerine yazılmış kitabe metinleri bulunmaktadır. Bu metinler içerisinde yakarış, dua, kimlik, dua talebi ve tarih gibi konular belirlenmiştir. Mezar taşlarında yer alan süsleme programına bakıldığında ise yoğunlukla bitkisel süslemeler, ardından geometrik, nesnesel ve mimari motiflerin geldiği görülmektedir. Balıkesir'de incelemeye aldığımız mezarların malzeme, işleniş, form, başlık tipleri ve süsleme bakımından başkent İstanbul ile benzer özellikler göstermektedir. Yapıldıkları dönemin sanat özelliklerini taşıyan mezar taşları, Türk sanatının mezar taşına yansıyan bir yönü olması bakımından da önemli bir yere sahiptir.