Şizofreni hastalarında yeti yitimi ile öz bakım gücü arasındaki ilişkinin incelenmesi


Tezin Türü: Yüksek Lisans

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Enstitüsü, Psikiyatri Hemşireliği Anabilim Dalı Başkanlığı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2022

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: RABİA BULUT

Danışman: Özlem Şahin Altun

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Şizofreni; Algı ve düşünce bozuklukları, normal işlevlerde taşkınlık ya da çarpıklık şeklinde pozitif belirtiler, bu işlevlerdeki düşüş ve yitim ile negatif belirtiler1 göstererek bireyin kişiler arası ilişki, iletişim, işlevsellik, özgür yaşama, özdenetim gibi önemli alanlarda yetersizlik yaşamasına neden olan ciddi bir bozukluktur.2 Dünya da 40 milyonu aşkın şizofren birey yaşamaktadır.3 Ülkemizde ise bu rakam 650 bin olarak belirtilmiştir.4 Tüm toplumları etkileyen şizofreni hastalığının görülme sıklığı ve yaygınlığı alanında yapılan çalışmalar değişkenlik göstermektedir. Çalışmalara bakıldığında yıllık yaygınlığı %1 ve yaşam boyu yaygınlığı %1,5 olan şizofreni erkeklerde ve kadınlarda eşit yaygınlıkta görülürken erkeklerde daha erken yaşlarda başlamaktadır.1,5 Hastalığın seyri kişiden kişiye değişkenlik gösterse de engelleyici belirtiler tedavisini önemli kılmaktadır. Farmakolojik tedavi (antipsikotik ilaçlar) hastalığın tüm evrelerinde aktif belirtileri azaltmakta veya tamamen önleyebilmektedir. İlaçların yanı sıra Ruhsal-toplumsal girişimler (psikoterapiler, aile eğitimi, uyumlandırma tedavileri) uygulanarak bireyin hastalığa uyumunu ve tedaviye katılım gücünü artırarak bireyin toplumda daha kaliteli yaşamasını sağlamaktadır.6,7,8 Şizofreni yeti yitimine sebep olan ilk on hastalık arasında yer almaktadır.9 Şizofreni bireyi tüm ruhsal alanlarda etkileyerek remisyon ve alevlenmelerle ilerlemektedir. Sürekli artan hastalık yükü bireyde yeti yitimini artırmaktadır. Ataklarla seyreden şizofreni kişide bilişsel fonksiyonları, davranış ve duyguları etkileyerek başta sosyal ve mesleki işlevsellik alanlarında ve kişiler arası ilişkilerde sonrasında ise kişinin psiko-motor becerilerinde ve öz bakımında büyük oranda yitimlere sebep olmaktadır.8,10 Yeti yitimi bireylerde ruhsal veya bedensel sorunlara bağlı olarak gelişen ve bireyin temel işlevlerinde yetersiz kalmasına ve topluma katılıma engel oluşturan ciddi bir yetersizlik durumudur.11,12 Artan yeti yitimi ilerleyen evrelerde kişinin öz bakım gücünü düşürmektedir.10 Doretha Orem öz bakım kavramını, bireyin bir amaca yönelik geliştirmiş olduğu, düzenli, denetimli ve etkili davranışları ile kendisine yaptığı bakım olarak tanımlamıştır.13,14 Yineleyici yatışları fazla olan şizofren tanısı almış birey, sosyal ortamını kaybetme, içe dönüklük, dikkat eksikliği gibi semptomlara bağlı olarak temel ihtiyaçlarını karşılayamamaktadır.15,16 Bu durum hemşirelik rolünde öz bakım kavramının önemine dikkat çekmiştir. Literatür incelendiğinde öz bakım kavramının bazı fiziksel hastalıklarda (diyabet, hemodiyaliz, hipertansiyon vb.) fazla sayıda çalışıldığı fakat şizofreni bireylerde bu alanda çalışmaların yetersiz olduğu görülmektedir. Yapılması planlanan bu araştırmanın amacı, şizofreni hastalarında yeti yitimi ve öz bakım gücü arsındaki ilişkiyi incelemektir Ayrıca çalışmanın yeti yitimi ve öz bakım gücü konusunda yapılacak araştırmalara önemli bir veri sağlayacağı düşünülmektedir. Çalışmanın hipotezi; H1: Şizofreni hastalarında yeti yitimi ile öz bakım gücü arasında ilişki vardır.