İSTANBUL BEYKOZ KASRI VE RESTORASYONU
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: İshak Umut KUKARACI
Danışman: Ali Murat Aktemur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:XIX. yüzyılın ikinci yarısında inşa edilmiş kasırlardan biri olan Beykoz Kasrı, simetrik plan düzeni ve XIX. yüzyılın seçmeci üsluplarının kullanıldığı iç ve dış cephe mimarisi ile dikkati çeken bir yapıdır. Özellikle Lale Devri ile uygulamaya geçilen, 1839 Tanzimat Fermanı'ndan sonra da yoğunluk kazanan Batılı etkiler, mimaride uygulama alanı bulmuş, özellikle saray, kasır, köşk gibi sivil mimarlık örneklerinde net şekilde kendini hissettirmiştir. Beykoz Kasrı da bu etkilerle inşa edilmiş, neoklasik ve neobarok üsluplarının kullanıldığı örnek bir yapı olarak karşımıza çıkmaktadır. Yapının kare planı, iç ve dış cephelerdeki plasterlerle sağlanan simetrik düzeni, cephelerde birbirini tekrar eden sıkı düzen anlayışı, neoklasik üsluba işaret etmektedir. Yine iyon, korint ve dor başlıklı sütun ve plaster düzenleri de XIX. yüzyıldaki neoklasik anlayışı yansıtmaktadır. Ancak kuzeybatı ve güneydoğu yönlerde yer alan oval planlı mekânlar, bu mekânlardan güneydoğu yöndeki beyzi merdiven uygulaması, oval mekânların cepheye çıkıntı yapan kısımlarının düz cephe duvarlarıyla kaynaşması sonucu ortaya çıkan kırık dalgalı ve hareketli dış cephe görünümleri, arşitrav kısımlarında yer alan yüzeyden aşırı kabarık bitkisel dekorasyonlar da neobarok özellikler olarak açığa çıkmaktadır. Yine tavan süslemelerinde rokoko üslubunun özellikleri hissedilse de, süslemelerde genel olarak baroğun etkisinin ağırlıkta olduğu görülmektedir. Tarihi süreçte farklı amaçlarla kullanılması, bu kullanımlar esnasında bir takım ilave ve eklentilere maruz kalması, zaman içerisinde doğa şartlarının etkisiyle oluşan tahribatlar, Beykoz Kasrı'nda geniş çaplı bir restorasyonu gerekli kılmıştır. Bu restorasyon çalışmalarına 2006 yılında başlanmış, 2011 yılında tamamlanmıştır. Çatısından zemin döşemelerine, taşıyıcı kirişlerinden sütun ve plaster başlıklarına, zemin kaplama parkelerinden kapı ve pencerelerin ahşap doğramalarına, bahçenin set duvarlarından süs havuzlarına kasrın tüm yapı elemanlarında ve birimlerinde asli kimliğine uygun malzeme ve yöntemle, tam teşekküllü bir restorasyon uygulanmıştır. Plan, mimari ve süsleme özellikleriyle, bahçe düzenlemesiyle, benzeri olmayan bu kültür varlığımızın, 2006-2011 yılları arasında asli kimliğine uygun olarak yapılan restorasyonu, tarihi ve mimari değeri açısından önem arz eden bir eserin, geleceğe aktarılması noktasında örnek bir uygulama olmuştur. Anahtar Kelimeler: Beykoz Kasrı, Beykoz, Mimari, Sanat Tarihi, Restorasyon, Saray, Kasır,