ispir fasulyesi (phaseolus vulgaris l.) Genotiplerinde SSR moleküler Belirteçler ile genetik çeşitliliğin Belirlenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Güller Özkan
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Kamil HALİLOĞLU
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kuru fasulye (Phaseolus vulgaris L.), insan tüketimi açısından Türkiye gibi dünyada da en önemli yenilebilir baklagil bitkisidir. Farklı çeşitler arasında genetik çeşitliliğin değerlendirilmesi, hastalık direnci, erken olgunluk, yüksek verim ve kuraklığa direnç gibi istenen özelliklerin iyileştirilmesini sağlar. Genetik çeşitliliğin belirlenmesi ve haritalama çalışmalarının yapılması için en iyi belirteç basit dizi tekrarları (Simple Sequence Repeat) gibi kodominant belirteçlerdir. Ülkemizin Kuzeydoğu Anadolu bölgesine ait gen kaynaklarından 40 yerel çeşit toplanmış ve 5 ticari çeşit ile toplam 45 kuru fasulye (Phaseolus vulgaris L.) genotipinin genetik çeşitliliğin belirlenmesi amaçlanmıştır. Kullanılan 27 SSR belirteci toplam 142 polimorfik bant üretmiş, belirteç başına allel sayısı 2 (GATS91 ve PVTT001 belirteçleri) ile 12 (BM153 belirteci) arasında değişmiş ve ortalama allel sayısı 5.26 olarak bulunmuştur. Belirteç başına gen çeşitliliği, BM053 ve BM153 belirteçleri için 0.37 ve 0.87 arasında değişmiştir. Heterozigot bireylerin popülasyonda orantılı olarak hesaplandığında heterozigotluk, 0.00 ile 1.00 arasında değişmekte olup ortalama 0.30'dur. SSR lokusunun beklenen heterozigotluğu 0.37 (BM053) ile 0.88 (BM153) arasında değişirken ortalaması 0.69 olarak bulunmuştur. Nei gen çeşitliliği ortalama (HE) 0.69 olmuştur. Polimorfik bilgi içeriği (PIC) BM053 belirteci ile 0.33, BM153 belirteci ile 0.86 arasında değişmiş ve belirteç başına ortalama 0.63 olarak belirlenmiştir. Genetipler arasındaki genetik uzaklık, NTSYS-pc yazılımı kullanılarak hesaplanmış ve 0.08 ile 0.83 arasında değiştiği gözlenmiştir. En yüksek genetik uzaklığın sırasıyla Karacaşehir-90 ticari çeşiti ile Hat49, Hat50 ve Hat53 (0.83) genotipleri arasında, en düşük genetik uzaklık ise Hat6 ile Hat26 (0.08) arasında olmuştur. Nei'nin genetik mesafesi kullanılarak yapılan kümeleme analizinde 45 kuru fasulye genotipi 3 gruba ayrılmıştır. Bu analiz sonucunda oluşan dendogram ile coğrafik mesafeler arasında çok az uyuşma bulunmuştur. Genetik yapı analizine göre de yerel çeşitler ve ticari çeşitlerin de bulunduğu 3 alt grup meydana gelmiştir. Genetik çeşitlilik ve yapı analizine ait veriler gelecekteki çalışmalar için kuru fasulye ıslah programlarının planlanmasında kullanılabilir. Kuzeydoğu Anadolu Bölgesi'nden toplanan genotipler ve ticari çeşitler arasında varyasyonların mevcut olduğu ve ıslah programlarında kullanılabilecekleri sonucuna varılmıştır.