Ekim geometrisinin tatlı mısırda (Zea mays L. saccharata Sturt.) bitki gelişmesi, verim ve bazı kalite ölçütlerine etkisi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ATOM ATANASIO LADU STANSLUOS
Danışman: Ali Öztürk
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Modern tatlı mısır hibritlerinde verimin başlıca belirleyicisi birim alandaki bitki sayısıdır ve optimum ekim geometrisi daha yüksek koçan ve tane verimlerine ulaşmanın en etkili yoludur. Bu çalışmada, sekiz farklı ekim geometrisinin üç tatlı mısır çeşidi üzerindeki etkileri incelenerek optimum ekim geometrisinin belirlenmesi, mısırın verim ve verim unsurları ile bazı morfolojik, fizyolojik ve kalite özelliklerinin ekim geometrilerine tepkilerinin daha iyi anlaşılması amaçlanmıştır. Yöntem: Bu araştırma, 2022 ve 2023 yıllarında Erzurum'da, Atatürk Üniversitesi Bitkisel Üretim Uygulama ve Araştırma Merkezi deneme alanında yürütülmüştür. Tesadüf blokları deneme planında faktöriyel düzenlemeye göre üç tekrarlı olarak yürütülen araştırmada üç tatlı mısır çeşidi (Argos F1, Challenger F1, Khan F1) ve sekiz ekim geometrisi (35 × 23 cm, 40 × 21 cm, 45 × 19 cm, 50 × 18 cm, 55 × 17 cm, 60 × 16 cm, 65 × 15 cm, 70 × 15 cm) yer almıştır. Bulgular: Ekim geometrisi araştırmada incelenen toplam 24 özelliğin 18'ini önemli ölçüde etkilemiş; en yüksek koçan verimi, dekara pazarlanabilir koçan sayısı, pazarlanabilir koçan verimi, taze tane verimi, kuru madde verimi, su kullanım etkinliği ve azot kullanım etkinliği 40 × 21 cm, en yüksek yaprak alanı indeksi, bitki sayısı/da ve hasıl verimi 35 × 23 cm, en uzun koçan püskülü çıkış suresi, en yüksek PSII maksimum fotokimyasal etkinlik değeri ve bitkide koçan sayısı 50 × 18 cm, en yüksek koçan ağırlığı, koçan çapı ve suda çözünür kuru madde (SÇKM) oranı 60 × 16 cm, en uzun koçan 55 × 17 cm, en uzun olum süresi ise 70 × 15 cm ekim geometrisinde belirlenmiştir. Dekara 11665 bitki sıklığı sağlayan 40 × 21 cm ekim geometrisi, yaygın uygulama olan ve 9231 bitki/da sıklık sağlayan 70 × 15 cm ekim geometrisine göre pazarlanabilir koçan sayısı, pazarlanabilir koçan verimi ve taze tane verimini sırasıyla %41,6, %45,6 ve %71,2 artırmıştır. İncelenen 21 özellik bakımından tatlı mısır çeşitleri arasında önemli farklar olduğu tespit edilmiştir. Khan F1 çeşidi bitki boyu, ilk koçan yüksekliği, yaprak alanı indeksi, yaprak klorofil değeri, PSII maksimum fotokimyasal etkinlik değeri, bitkide koçan sayısı, koçan verimi, pazarlanabilir koçan sayısı, pazarlanabilir koçan verimi, koçan ağırlığı, koçan uzunluğu, taze tane verimi, hasıl verimi, kuru madde verimi, su kullanım etkinliği ve azot kullanım etkinliği bakımından diğer çeşitlerden üstün olmuştur. En yüksek koçan çapı, SÇKM ve tane protein oranı Challenger F1 çeşidinden elde edilmiştir. Sonuç: Su ve besin maddelerinin sınırlayıcı olmadığı Erzurum ve benzeri koşullardaki tatlı mısır tarımında, yüksek verimlere ulaşabilmek için optimum ekim geometrisinin 40 × 21 cm olduğu ve Khan F1 çeşidinin tercih edilmesi gerektiği sonucuna varılmıştır.