OLUMSUZ HAVA KOŞULLARINI DİKKATE ALAN UÇUŞ ÇİZELGELEME PROBLEMİ İÇİN METASEZGİSEL YAKLAŞIMLAR
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bilgisayar Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2019
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EBRU ERDEM
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Tolga Aydın
Eş Danışman: Burak Erkayman
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Nüfusun artması, teknolojinin ilerlemesi, çalışma hayatının yoğunlaşması insanları zamanı verimli kullanmaya yönlendirmiştir. İnsanların zamanı verimli kullanma açısından faydalandığı en önemli ulaşım türü havayolu ulaşımıdır. Bu yüzden havayolu ulaşımına olan talep her geçen gün artmaktadır. Dolayısıyla havayolu şirketleri için yolcuların istek ve beklentilerini karşılamak ve havaalanında verilen hizmet kalitesini artırmak son derece önemlidir. Havayolu şirketleri bir yandan yolcuların isteklerini ve ihtiyaçlarını en ucuz ve hızlı yolla karşılamalı, bir yandan da zorlu rekabet şartlarında ayakta kalabilmek için verdiği hizmetlerin maliyetini düşürmeli ve etkinliğini artırmalıdır. Havayolu trafiği performansını belirleyen en önemli faktörlerden biri, şirketlerin oluşturdukları tarifelerdir. Tarifeler yapılırken daha çok belirlenen güzergâha olan talep, hava araçlarının kullanılabilirliği, uçuş ekiplerinin elde edilebilirliği gibi parametreler kullanılmaktadır. Gidilecek güzergâhın, bilinen iklim şartları genellikle ihmal edilmektedir. Bu tez çalışmasında; uçuş tarifelerinin yeniden hazırlanması işlemi olan uçuş çizelgeleme problemi çözülürken, hava koşulları dikkate alınarak uçuş gecikmesinin olabileceği ay, gün, saat saptanmıştır. Saptama işleminde, 1987-2018 tarihleri arasındaki 32 yıllık uçuş verileri temel alınmıştır. Bu kısıtların tespit edilebilmesi için, büyük veri teknolojilerinden olan Apache Spark kullanılmıştır. Elde edilen kısıtlar ile tarife optimize edilip, uçak sefer iptal ve gecikmelerinin olabildiğince önüne geçilmeye çalışılmıştır. Saptanan şans kısıtları optimizasyon gösterimine dahil edilmiştir. Yapılan deneyler sonucunda tarifenin optimize edilmesinde kullanılan metasezgisel algoritmalardan (üstsezgisel algoritmalar) benzetilmiş tavlamanın, genetik algoritma ve yapay arı koloni algoritmasına göre en optimum sonucu verdiği gözlemlenmiştir. Taranılan uzayın boyutu arttıkça, metasezgisel yaklaşımlar ile problemi çözmenin, klasik yöntem ile çözmeye göre zaman açısından sağladığı avantaj net olarak görülmüştür.