Erzurum Abdurrahman Gazi Türbesi ve çevresindeki zemin stabiltesinin tümleşik jeofizik yöntemler ile incelenmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, JEOLOJİ ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2026
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MÜCAHİT KARAKÜTÜK
Danışman: Çağlar ÖZER, EREN PAMUK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, Erzurum ili Palandöken ilçesinde yer alan Abdurrahman Gazi Türbesi ve çevresinin zemin özelliklerini bütüncül jeofizik yöntemler kullanarak incelemek, zemin davranışını etkileyen zayıf birimleri belirlemek ve bölgede oluşabilecek potansiyel kayma yüzeyi tehlikelerini ortaya koymaktır. Tarihi ve kültürel öneme sahip yapının uzun vadeli korunmasına yönelik olarak, yerel zemin dinamiklerinin güvenilir ve detaylı biçimde değerlendirilmesi hedeflenmiştir. Yöntem: Araştırmada dört temel jeofizik yöntem uygulanmıştır: Sismik P-Kırılma, Çok Kanallı Yüzey Dalgası Analizi (MASW), Tek istasyon Mikrotremör (HVSR) ve Elektrik Rezistivite Tomografisi (ERT). Sismik kırılma verileri ile tabaka kalınlıkları ve P-dalga hızları elde edilmiştir. MASW yöntemi ile zeminin kesme dalgası hız profilleri ve Vs30 değerleri hesaplanmıştır. Mikrotremör ölçümleri zeminin hâkim periyodu ve büyütme faktörü özelliklerinin belirlenmesini sağlamıştır. ERT kesitleri, zemin içindeki düşük özdirençli, suya doygun zonlar ile muhtemel kayma yüzeylerinin tespitinde kullanılmıştır. Tüm yöntemler birlikte yorumlanarak bölgeye ilişkin bilgi edinilmiştir. Bulgular: Elde edilen veriler, yüzey ile temel kayaçlar arasında değişen kalınlıklarda zayıf zemin birimlerinin bulunduğunu ve çalışma alanının bazı bölümlerinde suya doygun seviyelerin geliştiğini göstermektedir. MASW yönteminden hesaplanan Vs30 değerleri, türbe çevresindeki zeminin düşük sismik hızlı sınıflar tarafından temsil edildiğini ortaya koymuştur. Mikrotremör sonuçlarına göre, bölgenin hâkim periyot ve zemin büyütme faktörü değerleri bölgedeki zemin özelliklerinin yerel sismik davranış açısından farklılık gösterdiğini ortaya koymaktadır. ERT kesitlerinde belirlenen düşük özdirençli zonlar, olası kayma yüzeyleri ile uyumlu bir dağılım göstermiştir. Topoğrafik eğimin yüksek olduğu alanlarda zemin birimlerinin süreksizlik gösterdiği gözlemlenmiştir. Sonuç: Çalışma, Abdurrahman Gazi Türbesi çevresinde zemin stabilitesinin yerel jeolojik koşullar, topoğrafya ve suya doygun birimler tarafından etkilendiğini ortaya koymaktadır. Elde edilen jeofizik bulgular, bölgedeki olası kayma yüzeylerinin mevcut ERT kesitlerinde detaylandırılmadığını ve özellikle türbenin kuzey ve kuzeybatı yönlerinde daha detaylı mühendislik çalışmalarına ihtiyaç duyulduğunu göstermektedir.