Türk halk bilimi araştırmalarında cönkler (biçim ve içerik)

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: MUHAMMET EMİN ALTINIŞIK

Danışman: Dilaver Düzgün

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Tûlânî bir kitap formu olan cönkler, şahsi ve resmi kütüphanelerde yazma ve matbu şekilleri ile yer almaktadır. Cönklerin ilk örnekleri Orta Asya'da görülmektedir. Bunların muhtevasını Budist dini metinleri oluşturmaktadır. Orta Asya'dan muhtelif yollarla dünyanın değişik yerlerine yayılan cönkler biçim olarak değişmemiş, içerik olarak bulunduğu medeniyetin etkisi altına girmiştir. Bunları Arap, İbrani, Latin ve Kiril alfabesi ile yazılmış cönklerde görürüz. Osmanlı sahasında cönkler, ihtiva ettiği metinler bakımından Türk kültür ve edebiyatının önemli yazılı kaynakları arasındadır. Cönklerin mürettip ve konu bakımından bir sınırlılığı yoktur. Hattatlar tarafından tertip edilmiş cönklerin yanı sıra eğitimsiz kişilerin tuttuğu cönkler de bulunmaktadır. Konusunu klasik Türk edebiyatı ve Türk halk edebiyatının oluşturduğu cönklerin dışında Arapça-Farsça kaleme alınmış manzum ve mensur eserler de mevcuttur. Satır ve sayfa bakımından düzenli cönkler genellikle ilmi ve edebi konulara yer verirken düzensiz cönkler daha çok anonim mahiyette ürünlerden mürekkeptir. Cönkler, tutulduğu bölge ya da yörenin ağız özellikleri ile Türk halkının inanç, gelenek-görenek, duygu-düşünce, hayat anlayışını yansıtması ve sözlü kültürün zenginliklerini ortaya koyması bakımından önemlidir.