Tarihi çevrede cephe düzenleme: Yeğenağa Sokak örneği, Erzurum
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, MİMARLIK ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ESMA NUR ÇELİK
Danışman: Neslihan Kulözü
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı, tarihi çevrede yürütülen sokak sağlıklaştırma uygulamaları kapsamında gerçekleştirilen cephe düzenlemelerini yönlendirmesi gereken kriterlerin derlenmesi ve sokak sağlıklaştırma uygulaması kapsamında ne ölçüde dikkate alındıklarının, Yeğenağa Mahallesi Karanlık Kümbet Sokak örneğinde akademisyenler, uzmanlar (mimarlar, şehir plancıları, peyzaj mimarları, sanat tarihçileri) ve Erzurum'da yaşayan halkın perspektifinden ortaya konulmasıdır. Yöntem: Bu araştırma test etmeye yönelik betimsel bir alan çalışması olarak kurgulanmıştır. Bu doğrultuda araştırma kapsamında, tarihi çevrede sokak sağlıklaştırma uygulamaları kapsamında gerçekleştirilen cephe düzenlemelerini yönlendirmek amacıyla geliştirilen kriterler ikincil kaynaklardan yararlanılarak ortaya konulmuş ve ortak özelliklerine göre gruplandırılarak başlıklandırılmıştır. Araştırma kapsamında cephe kriterleri, yapı ölçeğindeki kriterler, çevresel kriterler, kentsel ölçekteki kriterler ve bağlamsal kriterler olmak üzere 5 başlık altında toplanan 41 kriterden yararlanılarak geliştirilen 5'li likert tipi ölçek veri toplama aracı olarak kullanılmıştır. Bu kapsamda öncelikli olarak nicel veri ile birlikte anket katılımcılarının değerlendirmeleri üzerinden nitel veri de toplanmıştır. Basit ve karmaşık istatistiki analiz teknikleri aracılığıyla gerçekleştirilen veri analizi sonucunda araştırma bulguları elde edilmiştir. Bulgular: Bu araştırma kapsamında gerçekleştirilen betimsel analizin öncü bulgularına göre Yeğenağa Mahallesi Karanlık Kümbet Sokakta yapılan sağlıklaştırma projesinin sokak sağlıklaştırma süreçlerinde dikkat edilmesi gereken kriterler açısından uygunluğu kararsızım düzeyindedir. Ayırma analizi bulgularına göre, görüşmeciler arasından akademisyenlerin yapıların tescil durumunun uygulamaya etkisine yönelik değerlendirmeleri açısından ayrıştıkları görülmüştür. Ayrıca görüşmecilerin alanı görme durumlarına göre uygulamanın okunabilirliğine yönelik değerlendirmeleri açısından ayrıştıkları görülmüştür. Son olarak korelasyon analizi bulgularına göre kriterlere verilen yanıtlar arasındaki korelasyonlar değerlendirildiğinde kriter gruplarının kendi içlerinde yüksek düzeyde korelasyonu olduğu görülmüştür. En yüksek korelasyona sahip olan kriter grupları çevresel kriterler (,779) ve bağlamsal kriterler (,756) olarak tespit edilmiştir. Sonuç: Bu araştırmanın sonucunda, (1) tarihi çevrede sokak sağlıklaştırma projelerini yönlendirmesi gereken kriterlerin 5 başlık altında toplanabileceği; (2) 5 kriter grubunun, Yeğenağa Sokak Sağlıklaştırma projesi kapsamında gerçekleştirilen cephe düzenlemesini yönlendirme düzeyi açısından orta düzeyde etkili olduğu; (3) Yeğenağa Sokak Sağlıklaştırma projesi örneğinde sokak sağlıklaştırma kriterlerinin uygulamayı yönlendirme düzeyleri bağlamında görüşmecilerin yaptıkları değerlendirmeler açısından meslek gruplarında, uzmanlık düzeylerinde ve alanı görme durumlarına göre ayrıştıkları; (4) 5 kriter grubunun, Yeğenağa Sokak Sağlıklaştırma projesi kapsamında gerçekleştirilen cephe düzenlemesini yönlendirme açısından kriterler arasında çok yüksek düzeyde korelasyon olmadığı ancak kriter gruplarının kendi içerisinde yüksek düzeyde korelasyonu olduğu görülmüştür. Anahtar Kelimeler: Tarihi çevre, sokak sağlıklaştırma, cephe düzenleme, cephe düzenleme kriterleri, Yeğenağa Mahallesi/Erzurum