Kadın divan şairlerinin dini şahsiyetlere yaklaşımı
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İslam Tarihi ve Sanatları Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÜMMÜ GÜLSÜM UYANIK
Danışman: Reyhan Keleş
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Çalışmada XV-XIX. yüzyıllarda yaşamış olan kadın divan şairlerinden Mihrî Hatun, Fıtnat Hanım, Leylâ Hanım, Şeref Hanım, Âdile Sultan ve Tevhîde Hanım divanları ele alınarak, şairlerin bu eserlerde yer verdikleri dinî şahsiyetlere yaklaşımlarındaki ortak ve farklı yönlerin örnekleriyle ortaya koyulması amaçlanmıştır. Altı kadın şairin divanlarında dinî şahsiyetlere yaklaşımın incelendiği çalışma, bu alanda yapılacak olan diğer çalışmalara katkı sağlayacaktır. Çalışma sonuçlarıyla, kadın şairlerin divanlarında yer alan dinî şahsiyetlere o dönemin genel bakış açısını da ortaya koyacaktır. Mihrî Hatun, Fıtnat Hanım, Leylâ Hanım, Şeref Hanım babaları kadı, kazasker, şeyhülislam gibi devlet ricalinde bulunan ailelere mensup, dinî ve edebî eğitim alabildikleri merkeze yakın çevrelerde yetişmiş kadın şairlerdir. Âdile Sultan II. Mahmud'un kızı, hanedana mensup tek kadın şairdir. Tevhîde Hanım ise taşrada yetişmiş, manzumelerinden diğer kadın şairler gibi eğitim alma imkânı bulamadığı anlaşılan fakat divan oluşturacak kadar şiir yazma kabiliyeti olan bir şairdir. Kadın divan şairlerinin şiirlerinde ilahî aşkın, dinî-tasavvufî öğe ve motiflerin geniş yer tuttuğunu görmekteyiz. Bunu, o dönemde adeta gelenek olan bir tarikata intisap etme yoluyla tasavvufî-dinî neşveyi şiirlerine aktarma eğilimi ile açıklamak mümkündür. Çalışmamızın birinci bölümünde kadın şairlerin hayatları, edebî kişilikleri ve divanları hakkında kısaca bilgi verilmiştir. İkinci bölümde; kadın şairlerin peygamberlere, üçüncü bölümde ise, dört halife, sahabeler, Ehl-i Beyt, isnâaşeriyye, mutasavvıflar ve divanlarda geçen diğer dinî şahsiyetlere yaklaşımlarındaki ortak ve farklı noktalar örnek edebî manzumelerle verilmiştir. Kadın şairlerin divanlarında dinî şahsiyetlere hem klasik şiirdeki kullanım şekilleriyle yer verdikleri, hem de manevi şahsiyetleri hakkında bilgi vererek onlara övgüde bulunan yaklaşımlar sergiledikleri tespit edilmiştir. Bu yaklaşımlarda yaşadıkları dönemin sosyo-kültürel şartlarının, bulundukları edebî çevrenin ve kendi yaşam hikâyelerindeki olayların yansımaları da görülmektedir. Anahtar Kelimeler: Türk İslam Edebiyatı, Şair, Kadın, Divan, Dinî Şahsiyetler