Ortaokul öğrencilerinde akran zorbalığı sıklığı ve ilişkili faktörler: Erzurum ili örneği
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DİLEK YAPICI ÖZTÜRK
Danışman: Ezel BİLGE YERLİ
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Hem zorbalığı yapan hem de zorbalığa maruz kalan çocuklar için oldukça olumsuz sonuçlar doğuran akran zorbalığı, okul çocukları üzerinde fiziksel, psikolojik ve psikosomatik etkileri olan ve etkileri yaşam boyu süren bir durumdur. Bir ülkede zorbalık konusunda geliştirilecek okul temelli önleme programlarının etkili olabilmesi, bu programlara temel oluşturacak verilerle ve zorbalık olgusunun o ülkedeki boyutlarının tespit edilmesiyle mümkün olabilir. Bu çalışmada, Erzurum ili merkez ilçelerindeki ortaokullarda öğrenim gören öğrenciler arasında akran zorbalığı sıklığını belirlemek ve bu sıklıkla ilişkili faktörleri incelemek amaçlanmıştır. Yöntem: Kesitsel tipte planlanan bu çalışma, Erzurum merkez ilçelerindeki ortaokullarda 2023-2024 eğitim öğretim yılında yürütülmüştür. Verilerin toplanmasında, öğrencilerin aile özellikleri, sosyoekonomik durumu, okul başarısı ve arkadaş ilişkilerine yönelik bilgilerin yer aldığı 25 soruluk kişisel bilgi formu ile 39 soruluk Olweus Öğrenciler için Akran Zorbalığı Anketi kullanılmış; toplamda 64 sorudan oluşan bir anket formu uygulanmıştır. Bulgular: Araştırma sonucunda öğrencilerin %27.5'inin kurban, %5.8'inin zorba, %14.7'sinin zorba/kurban olduğu tespit edilmiştir. Sözel zorbalık hem kurbanlarda hem zorbalarda en yaygın türdür. Zorbalık sıklığı, erkeklerde, üst sınıflarda, cep telefonu sahibi olanlarda, arkadaşlarıyla sık tartışanlarda ve arkadaş sayısı fazla olanlarda daha yüksektir. Zorba/kurban olma durumu, erkek cinsiyet, uzun süreli internet kullanımı ebeveynlerin okul dışı konum bilgisine sahip olmaması ve arkadaşlarla sık tartışma ile ilişkilidir. Kurban olma sıklığının ise cinsiyete göre değişmediği; arkadaş ilişkileri ve ebeveyn tutumlarıyla ilişkili olduğu saptanmıştır. Sonuç: Bu çalışma, akran zorbalığının yaygın bir sorun olduğunu, zorbalığın sadece bireysel özelliklere değil, aile içi ilişkiler, arkadaş çevresi, okul iklimi ve dijital medya kullanımı gibi çok faktörlü etkileşimlere bağlı bir olgu olduğunu ortaya koymuştur. Bu konuda öğrenciye, aileye ve okula yönelik müdahale çalışmalarına odaklanılması gerekmektedir.