Bir Tasavvuf Klasiği Olarak Mahmûd Şebüsterî'nin Gülşen-i Râz Mesnevîsi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Temel İslâm Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Muammer Cengiz

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Cengiz GÜNDOĞDU

Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu

Özet:

Horasanlı sufî Emîr Hüseynî-i Herevî'nin (v. 729/1329 [?]) sorularına Mahmûd Şebüsterî (v.720/1320 [?] tarafından cevâben kaleme alınmış bir mesnevî olan Gülşen-i Râz, tasavvufî tefekkürün temel meselelerinin ele alındığı bir eserdir. İlhanlılar dönemi mutasavvıf-şâirlerinden olan Şebüsterî, tasavvuf sahasında Saâdetnâme ve Hakku'lYakîn gibi önemli eserleri de bulunmasına rağmen daha ziyade Gülşen-i Râz'ı ile şöhret bulmuştur. Pek çok şerhe konu olarak tasavvuf târihinde önemli bir yer edinen Gülşen-i Râz, tasavvufa ait temel umdeleri didaktik tarzda ele alan veciz bir manzûmedir. Eserin vahdet-i vücûd düşüncesi etrafında şekillenen yoğun muhtevâsına eşlik eden îcazlı ve sembolik dili tasavvufî eserlerin önemli referanslarından biri olmasını sağlamıştır. Gülşen-i Râz mesnevîsinin tanıtım ve tahlîlini hedefleyen bu çalışmada eserde yer alan tasavvufî konular "vahdet-i vücûd", "tefekkür", "marifetullah", "insanın hakîkati", "seyr u sülûk", "insanın tekâmül aşamaları", "varlığın sembolik dille ifadesi" gibi başlıklar altında irdelenmiştir. Manzûmenin tahlilinde Gülşen-i Râz'ın şerhlerinin yanısıra eserle aynı mihver etrâfında buluşabilecek diğer tasavvuf metinlerine de müracaat edilmiştir. Anahtar Kelimeler: Gülşen-i Râz, Tasavvuf, Klasik, Şiir, Şerh, Sembolizm.