Türkiye'nin önemli ticaret ortağı ülkelerdeki ekonomik gelişmelerin Türkiye ekonomik büyümesi üzerine etkileri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MELAHAT BATU AĞIRKAYA
Danışman: Tuba Şahinoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ülke ekonomilerinin gelişmesinde ve toplum refahının artırılmasında dış ticaret önemli bir role sahiptir. Ülkelerin üretim maliyetlerini ve fiyatlarını etkileyen olumsuzluklar dış ticaret kanalı ile ticaret ortağı olan ülkelerde dışsal şoklara neden olmaktadır. Bu doğrultuda çalışmada Türkiye'nin önemli ticaret ortağı olan ülkelerde yaşanan dışsal şokların Türkiye'nin ekonomik büyümesi üzerindeki etkisi incelenerek iş çevrimlerine neden olup olmadığı ve senkronizasyonun varlığının araştırılması amaçlanmaktadır. Çalışmanın amprik analizinde Türkiye ve dış ticaretinde önemli paya sahip ABD, Almanya, İngiltere, Rusya, Çin, İtalya ile Ortadoğu ülkeleri olan Birleşik Arap Emirlikleri ve Irak'a ait 1989-2019 dönemine ilişkin yıllık verilerle Zaman Serisi Analizi gerçekleştirilmiştir. Bu kapsamda ele alınan ülkelerin her biri için petrol fiyatı, kişibaşına GSYH, sermaye, işgücü, döviz kuru, doğrudan yabancı sermaye yatırımları, GSYH deflatörü, dışa açıklık ve net ihracat (NX) bağımsız değişkenlerinin yer aldığı modeller ARDL ve Varyans Ayrıştırması yöntemleriyle tahmin edilmiştir. Herbir ülkeye ait ARDL modellerinde elde edilen bulgular tüm ülkeler için aynı sonuçlara ulaşıldığını göstermektedir. Buna göre araştırmaya dâhil olan ülkelerden kaynaklı kısa dönemde meydana gelen dışsal şokların uzun dönemde dengeye geldiği ve bu ülkeler ile yapılan net ticaretin kısa dönemde Türkiye'nin iş çevrimselliği üzerinde anlamlı bir etkisi söz konusu iken uzun dönemde ise anlamlı bir etkiye sahip olmadığı tespit edilmiştir. Ayrıca doğrudan yabancı sermaye yatırımlarının Türkiye'nin kişibaşına GSYH'sı üzerindeki olumlu etkisi ile sermaye ve istihdam yaratarak reel iş çevrimleri üzerinde olumlu etki yarattığı tespit edilmiştir. İlaveten Türkiye'nin GSYH değerinin ticaret yaptığı ülkelerle aynı oranda gerçekleşmemesi ve bu ülkelere ait üretim, tüketim ve yatırım faktörlerinden Türkiye'nin daha fazla etkilenmesi nedeniyle senkronize olmadığı buna karşın küresel ticaretteki önemli konumu nedeniyle senkronize olduğu kabul edilmiştir. Diğer yandan Varyans Ayrıştırması analizinden elde edilen bulgulara göre herbir ülkeye ait bağımsız değişkenlerin etkisinin farklı olduğu görülmektedir. Buna karşın genel anlamda Türkiye'nin kişibaşı GSHY'sı üzerinde ticaret ortağı ülkelerin emek değişkeninin en önemli etkiye sahip olduğu görülmektedir.