Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne Kayıtlı Diyabetik Hastaların Diyabetik Retinopati Farkındalığı ve Sıklığının Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: YEŞİM YILDIRIM
Danışman: Yasemin Çayır
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Giriş ve Amaç: Diyabetik retinopati (DRP), hiperglisemi ya da insülin yetersizliği sonucu ortaya çıkan, retinada kapillerlerin, venüllerin ve arteriyollerin tutulduğu spesifik bir anjiopati ve buna eşlik eden bir nöropati olarak tanımlanabilir.Tüm dünyada önde gelen körlük nedenlerinden biri olması, diyabetik retinopatinin sosyal, ekonomik ve toplum sağlığı açısından ciddi bir sorun teşkil ettiğinin göstergesidir. Bu çalışmada Atatürk Üniversitesi Eğitim Aile Sağlığı Merkezi'ne (EASM)kayıtlı diyabet hastalarımızın DRP farkındalık düzeyini ve bu hastalardaki DRP sıklığını değerlendirmeyi amaçladık. Gereç ve Yöntem: Bu çalışma Şubat 2019-Nisan 2020 tarihleri arasında Atatürk Üniversitesi Tıp Fakültesi'ne bağlı EASM'lerde yürütülmüştür. EASM'lere kayıtlı diyabet (DM) hastalarına telefon yoluyla ulaşılıp çalışma hakkında bilgi verildi ve çalışmaya davet edildi.Çalışmaya dahil edilme kriterlerini karşılayan diyabet hastalarına ilgili literatür taranarak tarafımızca hazırlanan DRP farkındalık anketi uygulandı. Çalışmaya dahil edilen hastaların sosyodemografik özellikleri (yaş, cinsiyet, medeni durumu, eğitim seviyesi), DM süresi, aldığı DM tedavisi, eşlik eden kronik hastalıkları, sigara kullanımı sorularak kaydedildi. Hastaların kan basınçları ölçülecek, rutin laboratuvar testleri (açlık kan şekeri, HbA1c, tam idrar tahlili, açlık lipidleri) için venöz kan ve idrar numunesi alındı. Kabul eden hastalar ikinci basamak sağlık kuruluşuna yönlendirildi ve bir göz hekimi tarafından detaylı oftalmalojik muayeneleri yapıldı.Muayene bulguları ve DRP olup olmadığı varsa evresi kaydedildi. Çalışmanın verileri SPSS 20.0.0 programı ile analiz edildi. Verilerin analizinde tanımlayıcı istatistiklerin yanısıra Ki-kare ve Student-t testi kullanıldı. Ayrıca ikili logistik regresyon analizi ile DRP olup olmama olasılığını tahmşn ettiren değişkenler belirlendi. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p<0,05 kabul edildi. Bulgular: Çalışmamıza 200 diyabet hastası katıldı. Hastaların yaş ortalaması 56,8±9,9 yıldı. Katılımcıların %54,5'i (n=109) erkekti.Katılımcılardan oftalmolojik muayeneyi kabul eden 133 kişinin %36'sında (n=48) DRP mevcuttu.DRP'si mevcut olan 48 hastanın %93,8'inde (n=45) nonproliferatif DRP (NPDRP) tespit edildi. NPDRP'li hastaların ise %62,2'si (n=28) hafif evrede idi.DRP'si mevcut olan hastaların %100'ünde (n=48) mikroanevrizma, %60,4'ünde (n=29) ise mikrohemoraji mevcuttu. Sigara kullananlarda, ileri yaşta, DM tanı süresi fazla olanlarda, HbA1c ortalaması yüksek olanlarda, sistolik kan basıncı ortalaması yüksek olanlarda istatiksel olarak anlamlı oranda DRP sıklığı daha fazlaydı (p<0,05). Bu değişkenler içinde tanı süresi, HbA1C ve sigara kullanımı DRP olasılığını tahmin ettiren en öenmli değişkenler olarak etspit edildi. DM tedavisi olarak insülin ile birlikte oral antidiyabetik (OAD) kullananlarda DRP sıklığı %72,7 (n=16) oranı ile sadece OAD veya sadece insülin kullananlara göre istatiksel olarak daha yüksek bulundu. ''Şeker hastalığının görmenizi etkilediğini düşünüyor musunuz?'' sorusuna DRP'si mevcut olanların %77'si (n=37)''Evet'' cevabını vermiştir.''Şeker hastaları ne sıklıkla göz muayenesi olmalıdır?'' sorusuna %33,5 (n=37) oranında bir yıl cevabı verilmişti''En son ne zaman göz muayenesine gittiniz?'' sorusuna katılımcıların %58,5'i (n=117) ''bir yıldan daha uzun zaman önce'' cevabını vermiş, %6,5'i (n=13) ise ''Hiç'' cevabını vermiştir.''Herhangi bir doktor size göz muayenesi önerdi mi?'' sorusuna %43 oranında (n=86) ''Evet'' cevabı verilmiş, bir sonraki soru olan ''Evet ise kim önerdi?'' sorusuna ise %20 oranında (n=19) ''Aile hekimimim'' cevabı alınmıştır. ''Şeker hastalığının görmeyi etkileyebileceği hakkında kimden bilgi aldınız?'' sorusuna %28 oranında (n=56) ile ''bilgi almadım'' cevabı verilmiş, bu soruda ''aile hekimi'' cevabını verenlerin oranı ise %7 (n=14) olmuştur. Sonuç: Çalışmamızda EASM'ye kayıtlı DM hastalarında DRP oranı %39 bulundu. Sigara kullananlarda, ileri yaşta, uzun süredir DM hastası olanlarda, HbA1c ve sistolik kan basıncı yüksek olanlarda DRP daha fazla görüldü. Hastalarımızın DRP hakkında bilgi ve farkındalığı ise düşük olarak değerlendirildi. DM'li hastaların bilgilendirilmesi ve farkındalığının artırılması gerektiği, bunun için ulusal çapta çalışmalar yapılması ve sağlık çalışanları arasında geniş kapsamlı iş birliğinin gerekli olduğu düşünüldü. Bu konuda özellikle birinci basamak sağlık hizmeti sunan ve koruyucu hekimlik için kilit noktada bulunan aile hekimlerinin önemli bir rolü olduğu düşünüldü. Anahtar Sözcükler: diyabet, diyabetik retinopati, HbA1C, aile hekimliği