Türkiye Cumhuriyeti Devletinin İlk Planlı Dönem Sanayileşme Faaliyetleri (1934-1938)
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Enstitüsü, Atatürk İlkeleri ve İnkılâp Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Mehmed Gökhan Polatoğlu
Danışman: İsmail Eyyupoğlu
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Sanayi Devrimi ile birlikte İngiltere başta olmak üzere birçok ülkede iktisadi alanda önemli ilerlemeler oldu. Osmanlı Devleti ise bu gelişmeleri takip edemedi. XIX. yüzyılın sonlarına doğru devlet ve girişimci kesim tarafından küçük ve büyük ölçekli bir takım fabrikalar inşa edildi. Ancak işletmelerin önemli bir kısmı dönemin siyasi, askeri ve mali koşulları nedeniyle kısa bir sürede kapandı. Türkiye Cumhuriyeti'nin kurulması ile birlikte ülkenin kalkınması için ekonomik alanda da bir takım çalışmalar yapıldı. Bu kapsamda sanayileşme faaliyetlerine öncelik verildi. Özel sektör ve devlet işbirliğinin ağırlıklı olduğu 1923-1930 döneminde ihtiyaçlar doğrultusunda fabrikalar inşa edildi. Ancak büyük ölçekli sanayi tesislerinin kurulmasında tam olarak istenilen sonuç elde edilemedi. Bu aşamada devletin doğrudan sanayi yatırımlarını gerçekleştireceği 1931-1938 dönemine geçilecekti. Bu bağlamda Türkiye'de ilk kez uygulanacak olan planlı sanayileşme modeli üzerinde çalışmalar yapıldı. 1932'de hazırlıklarına başlanan ve 1933'te tamamlanan BBYSP esas olarak ülkenin kaynaklarının değerlendirilerek öncelikli ihtiyaç maddelerinin üretilmesi üzerine hazırlandı. Bu süreçte uygulanacak en kapsamlı çalışma ise 1934-1938 dönemini kapsayan Birinci Beş Yıllık Sanayi Planı (BBYSP) idi. Plan ile dokuma alanında sanayileşmeye ağırlık verildi. Bunun dışında; kimya, selüloz, seramik ve maden sanayi üzerine fabrikalaşma süreci yaşandı.