Türk sanatı ve mitolojisinde metamorfoz
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat Kuramı ve Eleştiri Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NERGİZ DEMİR SOLAK
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yunus Berkli
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışma, eski Türk inanç sistemleri çerçevesinde yer alan ve Orta Asya'dan Anadolu'ya uzanan geniş bir coğrafyada karşılık bulan metamorfoz (don değiştirme) olgusunun, Türk mitolojisi ve sanatı içerisindeki konumunu incelemeyi amaçlamaktadır. En genel anlamıyla insan, hayvan ve nesneler arasındaki karşılıklı dönüşümü ifade eden metamorfozun; sanat eserleri ve mitolojik anlatılarda hangi biçimlerde ve hangi amaçlarla tezahür ettiği sorunsalı, çalışmanın temel hareket noktasını oluşturmaktadır. Yöntem: Tez kapsamında, belirlenen konunun bilimsel çerçevede incelenebilmesi amacıyla kapsamlı bir literatür taraması gerçekleştirilmiştir. Elde edilen kuramsal veriler doğrultusunda metamorfoz olgusu, Türk sanatının tüm tarihsel dönemleri ve üslupları bağlamında değerlendirilerek yorumlanmıştır. Bulgular: Çalışma kapsamında, metamorfozun ortaya çıkış nedenleri, Türk mitolojisindeki yansımaları ve dönüşüm motiflerinin (örneğin, insanın kuşa ya da balığa dönüşmesi) işlevi irdelenmiştir. Özellikle ikonografik temsilleri üzerinden analizler yapılmış; Türk inanç sistemi, mitolojik anlatılar ve sanat eserlerinde dönüşüm temasını barındıran örnekler belirlenmiş ve bunlar çözümleyici bir yaklaşımla ele alınmıştır. Elde edilen bulgular, metamorfoz olgusunun Türk sanatının oluşum ve gelişim sürecinde merkezi bir rol oynadığını ortaya koymaktadır. Ayrıca eski Türk inanç sisteminin ve mitolojik yapısının dönüşüm kavramını zengin örneklerle beslediği tespit edilmiştir. Sonuç: Türk sanatının köklü geçmişi, sürekliliği ve kendini yenileyebilme kapasitesi, metamorfoz olgusu bağlamında da belirgin bir şekilde gözlemlenmektedir. Bu olgu, Orta Asya'daki erken dönem Türk kültürlerinden itibaren sanat eserlerinde kendini göstermiş; zamanla çeşitli Türk devletlerinin sanatsal üretimlerinde biçimsel dönüşümler geçirerek günümüze kadar ulaşmıştır. İncelenen sanat eserlerinin bulundukları coğrafi çevreden etkilenmekle birlikte özsel niteliklerini büyük ölçüde koruduğu sonucuna ulaşılmıştır. Anahtar Kelimeler: Türk sanatı, Türk mitolojisi, metamorfoz, ikonografi, erken devir Türk sanatı, İslami devir Türk sanatı