İran'da Zend ve Kaçar Dönemi hamam mimarisi

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Sanat Tarihi Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2019

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: JAFAR HASSANZADEH

Danışman: Zerrin Köşklü

Özet:

İslam coğrafyasında hamamlar tarihten miras kalan en değerli yapıtlardan birisidir. İran coğrafyasında İran mimarisinin parladığı ve geliştiği Selçuklu ve Safevi dönemlerinde hamamlar, büyük gelişmeler göstermiştir. Bu mimari gelenek Zend (1750 – 1794) ve Kaçar Dönemlerinde de (1750-1925) gelişimine devam etmiştir. İran'da Zend ve Kaçar Dönemi Hamam Mimarisi adlı tez çalışmasında 12 eyalette tespit edilen hamamlar incelenmiştir. 70 hamamın tespit edildiği bu çalışmada hamamlardan 9'u Zend, 61'i Kaçar dönemine aittir. İncelenen hamamların 50'si tek fonksiyonlu, 19'u çift fonksiyonlu ve 1'i de üç fonksiyonludur. İran hamamları heşti, soğukluk, ılıklık, sıcaklık ve hazine olmak üzere 5 bölümden oluşmaktadır. Bu çalışmada hamamların tipolojik sınıflandırılması daha özenli ve dikkat çekici olan soğukluk bölümüne göre yapılmış ve 12 tip tespit edilmiştir. Bununla birlikte hamamların diğer bölümlerinin de planları üzerinde durulmuştur. Çalışmada incelenen hamamlarda tuğla, taş, alçı ve ahşap malzeme kullanıldığı görülmüştür. Süsleme açısından zengin örnekler sunan hamamlarda çini, kalem işi, tuğla, alçı ve taş süsleme uygulanmıştır. Özellikle batılılaşma etkisi süsleme programında etkili olmuş, dönemin zevk anlayışı bitkisel, geometrik ve figürlü kompozisyonlara yansıtılmıştır. Anahtar Kelimeler: Zend, Kaçar, Hamam, Mimari, Süsleme.