İSPİR AYAZMA MAHALLESİ TARİHSEL KENT DOKUSUNUN KENTSEL TASARIM AÇISINDAN DEĞERLENDİRİLMESİ
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, KENTSEL TASARIM ANABİLİM DALI, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2024
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ALİ CİHAN YILMAZ
Danışman: Tuna Batuhan
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu çalışmanın amacı Erzurum ili İspir ilçesinin tarihi merkezini oluşturan Ayazma Mahallesindeki tahrip olan kent dokusunun aslına uygun olarak onarılması ve geleceğe aktarılması konusunda kentsel tasarım önerileri geliştirmektir. Yöntem: Çalışma kapsamında öncelikle tarihi kent, kentsel koruma ve kentsel tasarım kavramlarını içeren literatür detaylı şekilde analiz edilmiştir. Elde edilen literatür bilgisinden yola çıkarak İspir kentinin tarihi kent dokusunu oluşturan Ayazma Mahallesinde arazi çalışmaları ve gözlemler yapılmıştır. Ayazma Mahallesi hakkında elde edilen veriler tablo, grafik, çizim ve resimler yardımıyla analiz edilmiş ve haritalara aktarılmıştır. Bulgular: Urartu, Roma, Bizans, Selçuklu ve Osmanlı gibi dönemlerde yerleşim alanı olan İspir kenti kale ve çevresindeki kent dokusuyla bir bütünlük oluşturmaktadır. Yapılaşma baskıları sonucunda İspir kentinin tarihi merkezini oluşturan Ayazma Mahallesi tahrip olmuş ve tarihi doku ile uyumsuz yapılar ortaya çıkmıştır. Yapılan araştırmalar ve analizlerin sonucunda oluşturulan sentez çalışması ile Ayazma Mahallesinin tarihi kent dokusu koruma yöntemleri, ölçütleri ve yaklaşımları açısından değerlendirilmiş ve kentsel tasarım önerileri sunulmuştur. Çalışma sonucunda İspir Ayazma Mahallesinin kent dokusunun uyumsuz yeni yapılar ile tahrip olduğu ve tarihi yapıların bulunduğu yapı bölgelerinin ise bakımsızlıktan çöküntü bölgesi haline geldiği anlaşılmaktadır. İspir Ayazma Mahallesinde yaşayan insanların kent dokusunu koruması konusunda yeterli bilince sahip olmaması ve ekonomik olarak bir getirisi olmayan bu bölgenin zamanla terk edilmesi kent dokusunun korunmasının önündeki önemli birer engellerdir. Sonuç: İspir Ayazma Mahallesinde uyumsuz yeni yapıların kent dokusuna uygun olarak onarılması; sokak, meydan, park gibi kamusal açık alanların iyileştirilmesi; zanaat ve konaklama gibi ekonomik yatırımların desteklenmesi önerilmiştir. Bu araştırmanın, tarihi kent dokusunun kentsel tasarım kriterleri dikkate alınarak korunması konusunda Türkiye'de yapılacak bilimsel çalışmalara yön gösterici etkisinin olması umulmaktadır. Anahtar Kelimeler: Tarihi kent dokusu, kentsel koruma, kentsel tasarım, İspir Ayazma Mahallesi