Palandöken Dağları'nın doğal ortam özellikleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Coğrafya Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÇAĞLAR ÇAKIR
Danışman: İbrahim Kopar
Özet:Palandöken Dağları, Doğu Anadolu Bölgesi'nin Erzurum-Kars Bölümü'ndeki Erzurum Yöresi içerisinde bulunmaktadır. Araştırma sahası, idari açıdan tümüyle Erzurum il sınırları içerisinde yer almaktadır. Palandöken Dağları'nın sınırları, onu çevreleyen akarsuların en alçak noktalar (talveg) esas alınarak belirlenmiştir. Kuzeydoğu-güneybatı doğrultusunda 75 km boyunca uzanan araştırma sahasının yüzölçümü 1136 km2'dir. Doktora tez çalışması olarak hazırlanan bu araştırmanın amacı, Palandöken Dağları'nın doğal ortam özelliklerini (jeolojik, jeomorfolojik, klimatolojik, hidrografik, pedolojik, vejetatif) bütün yönleriyle ortaya koymaktır. Araştırma sahasında Mesozoyik, Tersiyer ve Kuvaterner'e ait litolojik birimler yüzeylenmektedir. Palandöken Dağları'nın temelini Kretase yaşlı ofiyolitik karmaşıklar oluşturmaktadır. Tersiyer ve Kuvaterner formasyonlar, bu temel üzerine diskordant olarak gelmiştir. Palandöken Dağları'nın iklimi yarı kurak, orta sıcaklıkta (mezotermal), su fazlası yok veya pek az olan, karasal iklime yakın iklimdir. Karasal şartların etkili olduğu sahada ortalama sıcaklıklar 3,4°C ile 6,4°C arasında değişmektedir. Sahada yıllık toplam yağış ortalaması 310,3 mm ile 395,5 mm arasında olup, en yağışlı mevsim ilkbahardır. Palandöken Dağları, Anadolu'nun iki önemli havzası olan Fırat ve Aras havzalarını birbirinden ayırmaktadır. Saha sınırları içerisinde bulunan akarsuların rejim tipi karma rejimli akarsuların karlı-yağmurlu tipidir. Nitekim bu rejim tipine uygun olarak akarsuların yıl içeresindeki akım değerlerinde iki düşüş ve iki artış evresi görülmektedir. İnceleme alanındaki toprak gruplarını zonal topraklardan kestanerenkli topraklar, azonal toprak grubu içerisinde yer alan alüvyal topraklar, kolüvyal topraklar ve litosoller, intrazonal topraklardan hidromorfik topraklar, solonçak topraklar, yüksek dağ-çayır toprakları ve çıplak kayalık alanlar oluşturmaktadır. Palandöken Dağları'nda antropojen etkilere bağlı olarak ormanlar tamamen yok edilmiştir. Bu nedenle sahada stepler egemen olmuştur. Palandöken Dağları'nda 2500 m ve üzerinde subalpin ve alpin formasyonlar yer almaktadır. Araştırma sahasında yer alan, başta Erzurum olmak üzere, yerleşmelerin iskân tarihi Paleolitik Çağ'a kadar inmektedir. Palandöken Dağları sınırları içerisinde kalan yerleşmelerde toplam 370110 kişi yaşamaktadır. Ekonomik nedenlerle, sahadaki yerleşmelerden büyük şehirlere ciddi oranda göç verilmektedir. Araştırma sahasının temel ekonomik kaynakları tarım ve hayvancılıktır. Ancak, kış mevsiminin uzun sürmesi ve oldukça sert geçmesi ve su problemi bu faaliyetlerde sıkıntılara yol açmaktadır. Anahtar Kelimeler: Palandöken Dağları, Erzurum, Doğu Anadolu Bölgesi, Doğal Ortam Özellikleri.