Antik Yunan'dan Roma'ya uzanan ulaşım ve ulaşım araçları
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Arkeoloji Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: EMİNE BAŞCI ÖZMERT
Danışman: Zerrin Aydın Tavukçu
Özet:Bu çalışma özellikle Antik Çağ Yunan ve Roma dönemini kapsayan ulaşım ağı çeşitliliği ve ulaşım araçlarını kapsamaktadır. Çalışma kapsamanında Antik Dönem ulaşımında kara ve deniz yol ağlarının kendi bünyesi içerisinde önemli olması ile birlikte çeşitli zorlukları da beraberinde getirdiği ortaya konulmuştur. Antik dönemlere ait yollar tüm dünya için önemli güzergâhları üzerinde çok kıymetli kültürel ve coğrafi değerleri de beraberinde taşımışlardır. Bu önemli yollar ve yerleşim yerleri aşılması çetin şartlarda bile ulaşımın seri, emniyetli ve kolay olmasını sağlarken yollar ekonomik ve stratejik merkezler arasında da köprü durumunda olmuş güzergâh seçimlerine de önemle dikkat edilmiştir. Stratejik bakımdan önemli noktaları birbirine bağlayan yolların ve yerleşim yerlerinin genellikle, sulak ve her türlü kaynağa ulaşılabilen geniş düzlükler, su kanalları, patika yollar, çetin dağ geçitleri, manzaralı dağ sırtları ve bazı durumlarda keskin hatlı virajlardan ibaret olduğu görülmüştür. Güzergâhların belirlenmesinde ve oluşmasında jeomorfolojik etkenlerle birlikte, iklimsel ve coğrafi faktörler önemli rol oynamıştır. Fakat güzergâh noktalarının belirlenmesiyle birlikte yollarda güvenlik tehditleri de gündeme gelmiş zor iklim koşulları ve çevresel etkenlere rağmen yıl boyunca sınırsız ulaşa bilirlik hedeflenmiş ve insan kaynaklı tehditlerin önüne geçmek adına yollarda emniyet ve güvenlik unsurlarının önemi bir kat daha artmıştır. Bu sebeple Antik Çağ'ın önemli güzergâh noktaları ve tarihi yollar insanların erişim ve ulaşımını kolaylaştıracak konfor ve güvenlik unsurları ile donatılmıştır. Antik dönemden bu yana insanlar tarihi yollar üzerinde çeşitli sebeplerden dolayı seyahat etme gereği duymuşlar ve seyahat ederken kültürel taşınmayı ve milletlerarası etkileşimi de başlatmış oldular. Bu çalışma göstermiştir ki günümüz şartlarında ilave yollar ve alternatif güzergâhlar ile yayılımlar kıtalara kadar ulaşırken, erken dönemlerde ise kültürler genellikle tek hat üzerinde toplanmıştır. Antik Dönem medeniyetlerini birbirine bağlayan yollar, yüzyıllarca yeni topraklara, yeni kaynaklara ve diğer insan tecrübelerine erişim sağlamayı imkân kıldılar. Kritik noktalar arasındaki yolların farklı coğrafyalarda yaşayan insanların birbirleri ile etkileşim ve iletişim kurmaları için önemli araçlar olduğunu söylemek yanlış olmayacaktır. Ama sürekli iyi inşa edilmiş veya gelecek nesillere kadar ulaşabilecek sağlamlıkta olmasalar bile yolların, otoriteler ve yerel yöneticiler tarafından korundukları çeşitli güvenlik unsurları ve konfor tesisleri ile geliştirilerek değerini artırdığı aşikârdır. Prehistorik Dönemlerden bu yana insanların belirli nehir, göl veya deniz gibi su kütleleri üzerindeki hareketleri ile başlayan denizcilik veya deniz ulaşımı faaliyetleri de günümüze kadar sürekliliğini devam ettirmiştir. Denizler ve nehir yataklarında yaşam alanlarının oluşması, iletişim ve ulaşım aracı olarak kendini önemli ölçüde göstermesi yadsınamaz olmuştur. Bu denizler ve nehirlerin neden olduğu tabii yollar ve köprüler aracılığıyla milletlerin ve kültürlerin birbirleri ile bağlantı kurmalarına imkân sağlayan önemli etkenler oluşmuştur. Bu açıdan bakıldığında deniz ulaşımının da toplumların iletişim ve ulaşım kurmalarını sağlayan en eski taşımacılık aracı olduğu görülmektedir. Bu doğrultuda öncelikle coğrafi şartların deniz yolu ile ulaşılmasına olan etkisi ile kullanılan yol ağının belirleyiciliği ilkel deniz ve nehir araçlarının ortaya çıkışı ve kullanımının deniz ulaşımının sürekliliğine olan etkisi sonucunda Akdeniz kültürlerinin oluşumuna olan katkısı da incelenerek sunulmuştur. Anahtar Kelimeler: Yol, Ulaşım, Deniz, İlkel Taşıtlar