Küreselleşen Dünyada Ekonomik Karmaşıklık ve Ekolojik Ayak İzi İlişkisi: Kırılgan Beşli Ülkeleri Üzerine Bir İnceleme
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2023
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: BİLAL GÜNER
Danışman: Ziya Çağlar Yurttançıkmaz
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:İktisadi büyüme ve küreselleşme ile birlikte artan enerji tüketimi, dünya üzerindeki çevresel baskıyı ve insanoğlunun çevre üzerindeki etkilerini giderek artırmış ve artan çevresel sorunlar; küreselleşme, ekonomi, ekoloji ve enerji ilişkisinin incelenmesini gerekli kılmıştır. Bu çalışmada Kırılgan Beşli ülkeleri örnekleminde ekonomik karmaşıklığın, ekonomik, politik ve sosyo-kültürel boyutlarıyla birlikte küreselleşmenin, yenilenebilir ve yenilenemeyen enerji tüketiminin ekolojik ayak izi üzerindeki etkisi 1980-2018 yılları arasında incelenmektedir. Ekonometrik tahminler, KOF küreselleşme endeksi ve alt boyutları ile oluşturulan dört farklı modelde ele alınmıştır. Analizde seriler arasında heterojenite ve yatay kesit bağımlığı göz önünde bulundurularak değişkenlerin ekolojik ayak izi üzerindeki uzun ve kısa dönem etkisini tespit edebilmek için yatay kesit genişletilmiş gecikmesi dağıtılmış otoregresif model (CS-ARDL) kullanılmıştır. Analize dahil edilen dört modelde de hata düzeltme katsayıları negatif ve anlamlı bulunmuştur. Bu durum kısa ve uzun dönem katsayıların birbirine yakınsadığını ifade etmektedir. Elde edilen tahmin sonuçlarına göre KOF küreselleşme endeksi ile küreselleşmenin ekonomik ve sosyal boyutu uzun dönemde çevresel kaliteyi artırmaktadır. Ekonomik karmaşıklığın ise kısa ve uzun dönemli etkileri farklılaşmaktadır. Ayrıca seriler arasındaki nedensellik ilişkisi ve bu nedenselliğin yönü Kónya panel nedensellik testi ile belirlenmeye çalışılmıştır. Ülkeler bazında farklılık göstermekle birlikte, analize dahil edilen değişkenlerde, ekolojik ayak izine doğru nedensellik ilişkisinin varlığı tespit edilmiştir. Bu sonuçlara göre Kırılgan Beşli ülkelerinde hükümetler ve/veya politika yapıcıları, çevresel bozulmayı en aza indirmek için ihracatta daha çevre dostu bir üretim sürecini ve çevre dostu teknolojileri teşvik etmelidir. Anahtar Kelimeler: Ekolojik Ayak İzi, Ekonomik Karmaşıklık, Küreselleşme, CS-ARDL, Kónya Panel Nedensellik