Yapay Sinir Ağları ile Pandemi Sürecinde Kısıtlama Stratejilerinin Etkinliğinin Belirlenmesi için Bir Model Önerisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Endüstri Mühendisliği Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2021
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ÖMER FARUK ÇAPAROĞLU
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Yeşim Ok
Eş Danışman: Mahmut Tutam
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Yakın dönemde artış gösteren salgın hastalıklar birçok insanın ölümüne sebep olmaktadır. Covid-19 gibi ortaya çıkan ve çok kısa bir sürede tüm dünyayı etkisi altına alan bulaşıcı hastalıklarla mücadelede ülkeler tarafında çeşitli kısıtlama stratejileri uygulanmaktadır. Bu çalışmanın amacı; uygulanan kısıtlamaların, salgının yayılımı üzerindeki etkisini açıklayabilen genel bir model oluşturmaktır. Oluşturulan model kullanılarak Covid-19 salgını ve gelecekte görülebilecek pandemiler için kısıtlama stratejileri, aşı ve mutasyon üzerinden olası senaryo tahminleri yapmak amaçlanmaktadır. Materyal ve Metot: Bu çalışmada, temel yöntem olarak yapay sinir ağları kullanılmış ve kısıtlamaların farklı kombinasyonlarının hastalığın seyri üzerindeki etkisini tahmin etmek amacıyla iki farklı yöntem kullanılmıştır. Bunlardan birincisinde benzeri çalışmalarda sıklıkla kullanılan bulaşıcılık katsayısı esas alınırken; ikinci yöntemde ise kısıtın/kısıtların etkilediği nüfus oranının göz önüne alındığı kısıtlanan nüfus oranı katsayısını esas alan tahmin modeli kullanılmıştır. Bulgular: Önerilen her iki tahmin modeli de başarılı sonuçlar vermiştir. Bulaşıcılık katsayısını esas alan model, diğer nüfus esaslı modelden, nispeten daha iyi sonuçlar vermiş olsa da kurulmak istenen pandemi sürecinde kısıtlama stratejilerinin etkinliğinin belirlenmesi modeli için ikinci modelin daha uygun olduğu görülmektedir. Sonuç: Bu çalışma ile başarılı bir aşılama programına ek olarak pandemilerin yayılmasını kontrol etmek için etkisi önceden öngörülebilen kısıtlama stratejilerinin planlı uygulamasının etkin sonuçlar doğuracağı gösterilmiştir. Çalışmada uygulanan Türkiye örneğinde kısıtlama stratejilerinin yanında aşılama ve mutasyon oranlarının hastalığın seyri üzerinde önemli bir rol oynadığı görülmektedir.