Gözetim Toplumu Perspektifinde Distopik Televizyon Dizilerinin İncelenmesi: Black Mirror Örneği
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Radyo Televizyon ve Sinema Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ERKAN TORLAK
Danışman: Ayşe Bilginer Kucur
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Aydınlanma ve modernite düşüncesi ile başlayan, sanayi devrimi ile devam eden teknolojik gelişim süreçleri, doğal olarak toplumsal hayatta da değişimler meydana gelmesine sebep olmuştur. Teknolojide, özellikle de internet ve iletişim teknolojisinde yaşanan hızlı ve olağan üstü gelişmeler gözetim şekillerinde değişmelere ve gözetimde yeni yöntemlerin kullanılmasına zemin hazırlamıştır. İnternet temelli bu yeni iletişim teknolojileri hem gözetimi kolaylaştırmış hem de gözetimin yaygınlaşmasına neden olmuştur. Bentham'ın hapishane mimarisinde ortaya çıkan "panoptikon" kavramı günümüzün iletişim teknolojileriyle doğru orantılı olarak değişim ve gelişim göstermiştir. Panoptikon gözetleme sistemi; azınlığın, çoğunluğu gözükmeden gözetlemesi şeklinde iken, kitle iletişim alanındaki gelişmelerle birlikte, çoğunluğun azınlığı gözlemlediği sinoptikon sürecine geçilmiştir. Gözetleme pratiklerindeki son aşamada; çoğunluğun azınlığı, azınlığın çoğunluğu, azınlığın azınlığı, kısacası herkesin herkesi gönüllü olarak gözetlediği/gözetlendiği bir evre olan omniptikon süreci yaşanmaktadır. Tez çalışmasının birinci bölümünde; gözetimin tarihsel sürecine değinilerek teknolojide ve özellikle de iletişim teknolojisinde yaşanan gelişmeler ele alınmıştır. Yeni ve sosyal medyanın yaygınlaşması ile birlikte gözetimde meydana gelen gelişmeler ve toplumsal olaylardaki rolüne değinilerek yeni gözetim şekillerinin kamusal alan ve mahremiyete olan etkileri irdelenmiştir. İkinci bölümde; Aydınlanma, Modernizm ve Postmodernizm kavramları açıklanıp 20. yüzyılda yazılmış olan bazı distopik yapıtlardan özetler verilerek günümüzdeki gözetim sistemlerine benzerliklerine bakılmıştır. Üçüncü bölümde ise; distopik bir yapıt olan ve 2011 yılında gösterime giren "Black Mirror" adlı dizinin belirlenen dört bölümü gözetim ve gözetim toplumu açısından içerik analizi yöntemiyle incelemeye tabi tutulmuştur. Sonuç ve değerlendirme bölümünde; bölümler hakkında özet bilgi verilerek günümüz toplumunda gözetimin hangi aşamada olduğuna bakılmaktadır. Ayrıca "Black Mirror" adlı dizide incelemeye tabi tutulan dört bölümde görülen gözetleme pratikleri ile günümüzdeki gözetim pratikleri karşılaştırılmakta, yeni teknolojik cihaz ve yöntemler ile yapılan gözetimden asgari düzeyde etkilenmek için neler yapılması gerektiği hakkında öneriler yer almaktadır. Anahtar Kelimeler: Panoptikon, Sinoptikon, Omniptikon, Gözetim, Gözetim Toplumu, Teknoloji, İnternet, Sosyal Medya