İran ekonomisinde yatırım harcamalarının dış ticaret ve istihdam üzerindeki etkileri: 1985-2015 dönemi için bir uygulama
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İktisat Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2018
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: SHAHRYAR FATHIMOLLAEI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Abdullah TAKIM
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Ekonomik büyüme ve kalkınmanın en önemli unsurlarından birisi yatırımlardır. Üretim artışı yatırımların artırılması ile mümkündür. Yatırımlardaki artış milli geliri artırmakla kalmayıp dışa bağımlılığı azaltmakta, ihracatta rekabet gücünü artırıp işsizliği azaltmaktadır. Ekonominin büyük bir kısmının devlet tarafından kontrol edildiği İran ekonomisi, petrol ve doğalgaz ihracatı üzerine kuruludur. İran'ın DTÖ üyesi olması halinde bölgesinde büyük bir yatırım ve ticaret merkezi olacağı öngörülmektedir. Ekonominin dış dünya ile ilişkilerini geliştirmek amacıyla son yıllarda izlenen dışa açılma politikalarının sonucu olarak birçok üründe tarife dışı engeller kaldırılmıştır. ABD ve AB tarafından uygulanan ekonomik ambargolara rağmen İranı, önemli bir yatırım potansiyeline sahiptir. Ülkede yatırımların artırılmasına yönelik olarak önemli teşvikler sağlansa da merkezi ve yerel kurumlar arasındaki koordinasyon eksikliği, düşük rekabet ve bürokrasi, yatırımların önünde önemli engeller oluşturmaktadır. Buna rağmen daha fazla yabancı yatırım çekmek adına yatırım ortamının iyileştirilmesi,ekonomi politikalarının öncelikli konularıdır. Bu çalışmada 1985-2015 döneminde İran ekonomisinde yatırım harcamalarının istihdam ve dış ticaret üzerindeki etkileri incelenmiştir. Çalışmada kullanılan değişkenlere DF ve pp birim kök sınaması uygulanarak, değişkenlerde birim kök olup olmadığı araştırılmıştır. Daha sonra her bir model için en uygun ARDL modeli belirlenmiş ve hata düzeltme testi yardımıyla değişkenler arasındakı uzun ve kısa dönemli ilişki incelenmiştir. Araştırmada elde edilen bulgulara göre kısa dönemde istihdam değişkeni üzerinde kamu kesimi, özel sektör yatırımları ve doğrudan yabancı yatırımlarının istatistiksel olarak anlamlı bir nedensellik olduğu sonucuna ulaşılmıştır. Uzun özel sektör ve doğrudan yabancı yatırımları istihdam üzerindeki etkisi istatistiksel olarak anlamlıder. kamu yatırımlarının uzun dönemde istihdam değişkeninin nedeni olmadığı görülmüştür. Yine beklentilere uygun olarak milli gelir değişkeni kısa dönemde istihdam değişkeninin nedeni değilken uzun dönemde ise nedeni olduğu görülmektedir. Ayrıca dış ticaret hacmini açıklamaya yönelik denklemden elde edilen bulgulara göre; kısa dönemde kamu kesimi, özel sektör yatırımları, yabancı sermaye ve milli gelir değişkeninin dış ticaret haciminin nedeni olduğu görülmektedir. Ancak uzun dönemde bu değişkenlerin dış ticaret hacmini açıklayamadığı görülmektedir.