Toplumcu Gerçekçi Türk Şiirinde Güneş

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Türkiyat Araştırmaları Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2025

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: ÖZLEM SÜRÜCÜ

Danışman: Servet Tiken

Özet:

Toplumcu gerçekçilik, geniş bir tarihsel arka plana sahip olmakla birlikte sanatta 1934 yılında Sovyet Yazarlar Kongresi'nden sonra kuramlaştırılır ve yayılır. 1920'li yıllarda Sovyet Rusya'ya giden Nâzım Hikmet, Türk şiirine toplumcu gerçekçi anlayışı kazandıran isim olarak kabul edilir. Onun açtığı yolda 1940 Kuşağı, 1960 ve 1970 Kuşağı ile 1980 Kuşağı olarak bilinen dönemlerde toplumcu gerçekçi anlayış birçok şair tarafından benimsenmiştir. Yeryüzündeki yaşamın kaynağı olan güneşin arkaik anlatılardaki önemi modern döneme de yansımış ve bir sembol hâline gelmiştir. Toplumcu gerçekçi Türk şiirinde Nâzım Hikmet ile başlayan bir gelenekle güneş, şiirlerde kimi kavramlarla sembolleştirilerek ele alınmıştır. Bu sembolleştirme umut, özgürlük, devrim gibi daha çok siyasi ve toplumsal izleklerde olmak üzere aşk ve sevgi, sevgili, güzellik gibi bireysel izleklerde de karşılaşılan bir işleniş olmuş ve güneş, toplumcu gerçekçi Türk şiirinde belirgin bir simge hâline gelmiştir.