Akran Zorba ve Mağdurlarında Anksiyete Duyarlılığı ve Psikolojik Yardım İhtiyacı Arasında Psikolojik Dayanıklılığın Aracı ve Yordayıcı Rolünün İncelenmesi
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Eğitim Bilimleri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2022
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: KASIM KARACA
Danışman: İsmail Seçer
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma kapsamında lise öğrencilerinde akran zorba ve mağdurlarında anksiyete duyarlılığı, psikolojik yardım ihtiyacı ve psikolojik dayanıklılık arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkilerin ve aracılık ilişkilerinin incelenmesi üzerine bir modelin test edilmesi ve model testi sonucu ulaşılan bulguları nitel bulguların nasıl açıkladığının incelenmesi amaçlanmıştır. Yöntem:Araştırmada karma yöntem araştırma desenlerinden açıklayıcı sıralı desen kullanılmıştır. Bu kapsamda ilk olarak nicel aşamada zorba ve mağdurlarda anksiyete duyarlılığı ile psikolojik yardım ihtiyacı arasında psikolojik dayanıklılığın aracılık ilişkisini incelemek üzerine kurgulanan model test edilmiş, sonraki aşamada nicel bulguları görüşmeler sonucu elde edilen nitel bulguların nasıl açıkladığı incelenmiştir. Veri toplama sürecinde Ergen Akran İlişkileri Ölçeği Zorba ve Mağdur Formu, Anksiyete Duyarlılığı Ölçeği, Psikolojik Dayanıklılık Ölçeği, Psikolojik Yardım İhtiyacı Belirleme Ölçeği ve Yarı Yapılandırılmış Görüşme Formu kullanılmıştır. Araştırmanın katılımcı grubunu Erzurum ili merkez ileçelerinde lise öğrenimine devam eden öğrenciler oluşturmuştur. Bu bağlamda iç içe örnekleme yöntemiyle ulaşılan 682 öğrenciyle çalışmanın nicel aşamasındaki model test edilmiş, aynı örneklem grubundan 22 öğrenciyle de nitel aşamadaki görüşmeler yürütülmüştür. Araştırmanın nicel aşamasında yapısal eşitlik modeli (YEM) analizi, nitel aşamasında ise betimsel ve içerik analizi yapılmıştır. Bulgular: Araştırmanın nicel aşamasında; alanyazındaki araştırmalardan ve kuramsal bilgilerden hareketle akran zorba ve mağdurlarında anksiyete duyarlılığı, psikolojik yardım ihtiyacı ve psikolojik dayanıklılık arasındaki doğrudan ve dolaylı ilişkilerin ve aracılık ilişkilerinin incelenmesi üzerine kurgulanan modelin test edilmesi amaçlanmıştır. Yapılan YEM analizleri sonucunda anksiyete duyarlılığı ile psikolojik yardım ihtiyacı arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracı etkisinin olduğu ve modelin doğrulandığı sonucuna ulaşılmıştır. Model testi sonucu ulaşılan bulguları nitel aşamadaki görüşmelerden elde edilen bulguların da açıklamakta olduğu görülmüştür. Nicel ve nitel bulguların karma yöntem araştırma prosedürlerine göre bütünleştirilmesi sonucunda iki bulgunun da örtüştüğü sonucuna ulaşılmıştır. Sonuç: Araştırma sonucunda zorba ve mağdurlarda anksiyete duyarlılığı ve psikolojik yardım ihtiyacı arasındaki ilişkide psikolojik dayanıklılığın aracı rolü hem zorba hem de mağdur grupta doğrulanmış ve nitel bulguların da bu sonuçla örtüştüğü belirlenmiştir. Anahtar Kelimeler: Akran zorbalığı, zorba, mağdur, anksiyete duyarlılığı, psikolojik yardım ihtiyacı, psikolojik dayanıklılık