Sıcaklık stresi altında ıspanak (Spinacia oleracea L.)ta tohum çimlenmesi ve yağ asidi kompozisyonu arasındaki ilişkiler
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Bahçe Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: MUSTAFA KAŞKA
Danışman: Haluk Çağlar Kaymak
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Bu araştırma, sıcaklık stresi altında ıspanak (Spinacia oleracea L.)'ta tohum çimlenmesi ve yağ asidi kompozisyonu arsındaki ilişkilerin belirlenmesi amacıyla 2020 yılında Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Bahçe Bitkileri Bölümü Laboratuvarında yürütülmüştür. Yöntem: Araştırmada, bitkisel materyal olarak 9 adet ıspanak (Spinacia oleracea L.var. cvs. 'Aras F1', 'El Real F1', 'El Tajin', 'Matador-1', 'Matador-2', 'Ranchero F1', 'Catrina F1', 'Poyraz F1' ve 'Matador-3') çeşidi kullanılmıştır. Standart çimlendirme testi, çeşitlerin tamamında 4 tekerrürlü ve her tekerrürde 50 tohum olacak şekilde, sırasıyla 2,5, 5, 10, 15, 20, 25, 30, 32 ve 35oC'de 21 gün süre ile tam kontrollü çimlendirme dolabında kâğıt arası metodu ile gerçekleştirilmiştir. Ispanak çeşitlerinin tohumlarından (c. 1 g) yağ ekstraksiyonu için Folch yöntemi kullanılmıştır. FAME kompozisyonu; gaz kromatografi cihazında Restek RTX-2330 kapiler kolon ve alev iyonizasyon dedektör (FID) kullanılarak analiz edilmiştir. FAME pikleri; alıkonma zamanları ve FAME standartta belirtilen zincir uzunlukları kıyaslanarak teşhis edilmiştir. Bulgular: Araştırmada elde edilen sonuçlara göre, incelenen parametrelerin tamamı çeşitlere ve sıcaklıklara göre değişiklik göstermiştir. Nitekim, çeşitlerin tamamında en yüksek çimlenme oranı için optimum sıcaklığın 20oC olduğu belirlenirken, bu sıcaklığın artmasına veya azalmasına bağlı olarak çimlenme oranının azaldığı tespit edilmiştir. Ayrıca, çimlenme testi sonucunda her sıcaklıkta farklı çimlenme oranları tespit edildiğinden bu durum çeşitlerin sıcaklık stresine karşı farklı tolerans seviyelerine sahip olduğunun bir göstergesi olarak kabul edilmiştir. Matador-2 ve Catrina F1 çeşitleri, 30oC ve 32oC'de % 60'ın üzerinde çimlendikleri ve 35oC'de bu çeşitler dışındaki diğer çeşitlerde çimlenme olmadığı için sıcaklık stresine en toleranslı çeşitler olarak belirlenmiştir. Bunlara ek olarak, Aras F1 ve Poyraz F1 çeşitleri 30oC'de yüksek oranda çimlendikleri için sıcaklık stresine toleranslı alternatif çeşitler olarak belirlenmiştir. Ispanak çeşitlerinin tohumlarında linoleik asid içeriği % 46.01 (El Tajin) ile % 62.00 (Matador-3) arasında değişirken, oleik asid içeriğ % 20.03 (Catrina F1) ile % 26.01 (El Tajin) arasında belirlenmiştir. En yüksek palmitik ve stearik asid oranları ise sırasıyla Matador-1 (% 17,24) ve Ranchero F1 (% 6,35) çeşitlerinde belirlenmiştir. Ayrıca yağ asidlerinin yüksek veya düşük sıcaklıkta çimlenme oranları üzerindeki etkileri incelendiğinde; oleik asidin (C18: 1n-9) özellikle 30oC ve 32oC'de çimlenme oranı üzerinde son derece etkili olduğu tespit edilmiştir. Sonuç: Başta Catrina F1 olmak üzere Matador 2, Aras F1 ve Poyraz F1 çeşitlerinin yüksek sıcaklığa toleranslı yeni çeşitlerin geliştirilmesi için uygulanacak ıslah programlarında kullanılabilecek potansiyel kaynak olabileceği ve oleik asidin (C18:1n-9) yüksek sıcaklıklarda çimlenme oranı üzerine diğer yağ asidlerinde daha fazla etkili olduğu sonucuna varılmıştır. Anahtar Kelimeler: Ispanak, çimlenme, yağ asidleri, sıcaklık stresi