Kısa süreli test teknikleri ile bazı insektisitlerin genotoksik etkilerinin belirlenmesi ve bu etkilerin giderilmesi için Portulaca oleracea L. (semizotu) bitkisine ait çeşitli ekstraktların kullanılması üzerine araştırmalar

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Biyoloji Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2015

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: HALİT KIZILET

Danışman: Handan Uysal

Özet:

Bu çalışmada tarımda üretim, saklama ve işleme aşamalarında sıklıkla kullanılan Bifentrin (BİF), Permetrin (PER), İmidakloprid (İMİ) ve Asetamiprid (ASE) insektisitlerinin genotoksik etkileri in vivo ve in vitro olarak belirlenmeye çalışılmıştır. Genotoksik etkilerin giderilebilmesi için de Portulaca oleracea L. (Semizotu) bitkisine ait metanol (POmet) ve su (POsu) ekstraktları kullanılmıştır. İn vivo test çalışmaları için Drosophila melanogaster'de Kanat Somatik Mutasyon ve Rekombinasyon Testi (SMART), in vitro test çalışmaları için de Kardeş Kromatid Değişim Testi (KKD) ve Mikronükleus Testi (MN) kullanılmıştır. SMART için D. melanogaster'in 3. evre trans-heterozigot larvaları dört farklı insektisit ile muamele edilerek erginleşen sineklerin kanat hücrelerindeki mutant trikomlar incelenmiştir. KKD ve MN için ise insan periferal lenfosit kültürlerine yine farklı konsantrasyonlarda BİF, PER, İMİ ve ASE insektisitleri ilave edilmiştir. 72 saat inkübasyona bırakılan kültürlerden yayma preparatlar hazırlanmış ve incelenmiştir. Ayrıca tüm testler için negatif kontrol olarak distile su ve insektisitlerin çözücüsü olan dimetil sülfoksit (DMSO), pozitif kontrol olarak da etil metansülfonat (EMS) kullanılmıştır. Elde edilen bulgulara göre; SMART'da normal kanat fenotipi için, tüm insektisit uygulama gruplarında doz artışına bağlı olarak toplam klon sayıları ve buna bağlı mutasyon frekansında artış gözlenmiştir. Ancak kullanılan tüm insektisitlerin sadece en yüksek uygulama gruplarında (7ppm BİF, 8ppm PER, 2ppm İMİ ve ASE) sonuçlar anlamlı bulunmuştur (P<0,05). In vitro testlerde ise tüm insektisit uygulama grupları için (50-500 ppm BİF, PER, İMİ ve 25-250 ppm ASE) MN ve KKD sayılarında artış gözlenmiştir (P<0,05). Çalışmanın ikinci aşamasında, SMART için besiyerine insektisitlerin en yüksek uygulama gruplarıyla beraber %1 POmet ve %1 POsu ayrı ayrı eklenerek semizotunun antigenotoksik etkisi araştırılmıştır. KKD ve MN için ise insektisitlerin en yüksek uygulama grupları ve kendisi kadar POmet ve POsu (1:1 / v:v) besiyerine beraber eklenerek antigenotoksisite çalışmaları yapılmıştır. Bitkisel ekstraktlara bağlı olarak tüm testlerde, insektisit uygulama gruplarında gözlenen mutasyon frekanslarında istatistiksel olarak önemli düşüş gözlenmiştir (P<0,05). Sonuç olarak; SMART'da insektisitlere bağlı mutasyon artışı, in vitro testlerde ise kardeş kromatit değişimi ve mikronükleus frekansında gözlenen artış, genetik materyalde oluşan hasarın bir göstergesi olarak değerlendirilmiştir. Ayrıca POmet ve POsu ile bu hasarların giderilmesi, semizotunun kuvvetli bir antigenotoksik ajan olabileceğini göstermektedir.