Karnavas Bezinin Kültürel Aktarımı Bağlamında Yeni Moda Fikirleri ile Değerlendirilmesi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Güzel Sanatlar Enstitüsü, Sanat Kuramı ve Eleştiri Anasanat Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2025
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: NESRİN BAKİŞ
Danışman: Safiye Sari
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Erzurum ve çevresinin köklü kültürel mirasının önemli bir parçasını oluşturan dokumacılık, bölge halkının gelenek ve göreneklerinden derinlemesine etkilenmiş; aynı zamanda bulunduğu coğrafyanın sert iklim koşullarıyla uyumlu bir şekilde gelişim göstermiştir. Bu el sanatı, yüzyıllar boyunca hem ihtiyaçları karşılayan bir uğraş hem de estetik bir ifade biçimi olarak varlığını sürdürmüş; bölgenin tarihini, kimliğini ve yaşam tarzını yansıtan bir anlatı aracı haline gelmiştir.Bu bağlamda Erzurum'da dokumalar yapılmıştır. Bu dokumalardan biri de Karnavas bezidir. Karnavas bezi, geleneksel el dokuma sanatının önemli bir parçasıdır. Dokuma tekniği ve motifleri itibarıyla geleneksel Türk sanatlarında önemli bir yere sahiptir. Çalışmada Erzurum İli Olur ilçesinde dokunan Karnavas bezinin tarihsel gelişimi, dokuma yöntemleri motif ve desenlerinin araştırılması, moda tasarımı bağlamında değerlendirilmesi ve coğrafi işaretli Karnavas bezinin kendinden sonraki nesillere aktarılması yönü irdelenmiştir. Yöntem: Araştırma literatür tabanlı "uygulamalı/deneysel sanat/atölye temelli araştırma" deseninde hazırlanmıştır. Bu araştırmalar, sonucun değil, ortaya çıkardığı soruların niteliği ve çeşitliliğinin peşinde olan çalışmalardır (Eisner, 1997; Güneş vd,2022, s.292). Yöntem sayesinde çalışmada sanatın uygulama ve deneyimi araştırma metodolojisiyle birleştirilmiş ve araştırmanın odağı, teorik altyapıya dayalı olarak yürütülen atölye uygulamalarının sürecine yönelmiştir. Araştırma sürecinde literatür taraması ve yapılan saha çalışması ile elde edilen bilgiler ve görsel veriler, araştırmanın inceleme nesnesi olan, Erzurum ili Olur ilçesinde dokunan ve coğrafi işarete sahip Karnavas bezinin modern giysi tasarımında kullanımını test etmeye yönelik uygulamalı üretim sürecine aktarılmıştır. Bu doğrultuda uygulamalı/deneysel sanat-atölye deseni, tarihsel ve görsel kaynakların uygulama süreçleri aracılığıyla denenmesine ve değerlendirilmesine olanak sağlamıştır. Önemi: Türk kültürünün önemli kültürel ögelerinden biri olan geleneksel dokumalar, Türk kültürünün yaşatılması ve aktarılmasında önemli görevler üstlenmektedir.Bu bağlamda Erzurum ili Olur ilçesinde dokunan Karnavas bezinin de kültürel aktarım sürdürülebilirlik bağlamında korunup yaşatılması ve gelecek nesillere aktarılması önem arz etmektedir. Bulgular: Araştırmada incelenen Karnavas bezinin günümüzde unutulmaya yüz tuttuğu ve dokumacılık zanaatını yapan çok az kişinin olduğu bulgusuna ulaşılmıştır. Karnavas bezinin kültürel bir miras olarak korunması gerekmektedir. Sonuç: Karnavas bezinin tarihsel ve kültürel dokusunu koruyarak yeni çalışma alanlarının oluşturulması önerilmektedir. Bu dokumanın üretiminin sürdürülmesi ve bölge ekonomisine katkı sağlaması amacıyla çeşitli kursların, projelerin ve tanıtım faaliyetlerinin düzenlenmesi büyük önem taşımaktadır. Anahtar Kelimeler: Karnavas bezi, Kültürel aktarım/ sürdürülebilirlik, tekstil ve moda tasarımı,Erzurum