Erzurum il merkezinde yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeyi ve etkili faktörler
Tezin Türü: Tıpta Uzmanlık
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Tıp Fakültesi, Dahili Tıp Bilimleri, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2020
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: DUYGU KAVUNCUOĞLU
Danışman: Zahide KOŞAN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Amaç: Sağlık okuryazarlığı genel okuryazarlık ile ilişkili olup insanların yaşamları boyunca sağlık hizmetleri ile ilgili konularda kanaat geliştirmek ve karar verebilmek, sağlıklarını korumak, sürdürmek ve geliştirmek, yaşam kalitesini yükseltmek için sağlık ile ilgili bilgi kaynaklarına ulaşabilme, bu bilgileri ve mesajları doğru olarak algılama ve anlama konularındaki istekleri ve kapasiteleridir. Bu çalışma, Erzurum il merkezinde yetişkinlerin sağlık okuryazarlığı düzeyini belirlemeyi ve etkileyen faktörleri incelemeyi amaçlamıştır. Yöntem: Tanımlayıcı kesitsel nitelikteki bu çalışma büyükşehir statüsünde olan Erzurum ilinin merkez ilçeleri olan Yakutiye, Palandöken ve Aziziye ilçelerinde yaşayan 15-65 yaş arası popülasyonda 864 kişi ile gerçekleştirildi. Araştırmada kullanılan anket formu; kişisel bilgi formu ve Türkiye Sağlık Okuryazarlığı Ölçeği-32 olmak üzere iki bölümden oluşmaktaydı. Anket formu katılımcıların onamları alındıktan sonra gözlem altında uygulandı. Verilerin girişinde ve istatistiksel değerlendirmesinde SPSSv24 paket programı kullanıldı. Tanımlayıcı istatistikler yüzde, ortalama, standart sapma, minimum ve maksimum değerler olarak sunuldu. Analizlerde Ki kare testi, Spearman korelasyon analizi ve regresyon analizi yapıldı. İstatistiksel anlamlılık düzeyi p˂0.05 olarak kabul edildi. Bulgular: Çalışmada katılımcıların yaş ortalaması 35.6±13.0 yıldı ve %55.8'i kadındı. Katılımcıların %23.6'sı (n=204) ilkokul düzeyinde eğitime sahip ya da eğitim almamış, %66.6'sı evli, %37.8'i çocuk sahibiydi ve %56.0'sı gelir getiren bir işte çalışmadığını belirtmişti. TSOY-32 ölçek genel indeks puanı ortalamaları 31.9±9.5'ti. Araştırmaya katılan bireylerin %24.1'i yetersiz, %31.6'sı sorunlu, %27.7'si yeterli, %16.6'sı mükemmel sağlık okuryazarlığı düzeyine sahipti. Katılımcıların yaş grupları (p<0.001), cinsiyetleri (p=0.007), eğitim seviyeleri (p<0.001), medeni durumları (p<0.001), sosyal güvenceye sahip olmaları (p<0.001), kendilerinde ve birinci derece yakınlarında kronik hastalık bulunma durumları (sırasıyla p=0.002 ve p<0.001), hastanede 15 günden daha uzun süre yatma öykülerine (p=0.026) göre genel sağlık okuryazarlığı düzeyleri arasında istatistiksel olarak anlamlı fark saptandı. Araştırmaya katılanların doğdukları yerleşim birimi (p=0.136), aile tipleri (p=0.480), en uzun süre yaşadıkları yer (p=0.590), çalışma durumu (p=0.053) ve gelir durumuna (p=0.074) göre SOY düzeyleri benzerdi. Sonuç: Erzurum ilinde yetişkinlerin yetersiz-sorunlu sağlık okuryazarlığı düzeyi (%55.7) yaygın bir halk sağlığı sorunudur. Sağlık okuryazarlığını etkileyen faktörlerin anlaşılması; sağlığı geliştirme, sağlık hizmet planlamaları ve bu alanda yapılacak müdahale çalışmaları açısından önem taşımaktadır.