Farklı ekim zamanı ve sıra üzeri mesafelerin çerezlik ayçiçeği (Helianthus annuus L.)'nin verim ve verim unsurlarına etkisi
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Tarla Bitkileri Anabilim Dalı, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2015
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: ZAKİR TAŞCI
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Erdoğan ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Bu çalışma, farklı ekim zamanları ve sıra üzeri mesafelerin çerezlik ayçiçeğinin verim ve verim unsurlarına olan etkilerini belirlemek amacıyla 2013 yılında Erzurum'da yürütülmüştür. Araştırmada, siyah renkli çerezlik ayçiçeği olan Pasinler ekotipi ile üç farklı ekim zamanı (22 Nisan, 2 ve 12 Mayıs) ve 4 sıra üzeri mesafe (20, 30, 40 ve 50 cm) yer almıştır. Deneme "Tesadüf Blokları" deneme deseninde "Bölünmüş Parseller" düzenlemesine göre üç tekerrürlü olarak yürütülmüştür. Araştırmada; çıkış süresi, çıkış oranı, çiçek açma süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, sap çapı, tabla çapı, tane tutma oranı, tane iç oranı, bin tane ağırlığı, yağ oranı, protein oranı ve dekara tane verimi gibi karakterler incelenmiştir. Araştırmada ekim zamanı uygulamasının incelenen karakterler içerisinde çıkış süresi, çiçek açma süresi, olgunlaşma süresi, bitki boyu, tane iç oranı ve dekara tane verimi üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Ekim zamanı geciktikçe, bitki boyu, tane iç oranı, yağ ve protein oranları hariç incelenen diğer tüm karakterlerde azalma belirlenmiştir. 22 Nisan (birinci ekim)'da yapılan ekimde, çıkış süresi (11,9 gün), çıkış oranı (%96,5), çiçek açma süresi (85,0 gün), olgunlaşma süresi (116,0 gün), sap çapı (2,28 cm), tane tutma oranı (%97,8), bin tane ağırlığı (160,6 g) ve tane verimi (594,7 kg/da) bakımından en yüksek değerleri vermiştir. İlk ekimlerin aksine son ekimde (12 Mayıs ekimi) ise bitki boyu (196,4 cm), tane iç oranı (%97,8), yağ (%23,4) ve protein (16,4) oranları daha yüksek çıkmıştır. Değişik sıra üzeri mesafelerin çıkış oranı, sap ve tabla çapı, tane tutma, tane iç ve yağ oranları ile bin tane ağırlığı ve tane verimi üzerine etkileri önemli bulunmuştur. Sıra üzeri mesafelerinden 20 cm'de çıkış oranı (%97,8), çiçek açma süresi (80,3 gün), olgunlaşma süresi (107,6 gün), tane iç oranı (%49,2), yağ oranı (%24,3) ve tane verimi (668,8 kg/da) en yüksek olurken, 30 cm'de bitki boyu (188,9 cm) ve protein oranı (%16,5), 40 cm'de çıkış süresi (11,0 gün), sap çapı (2,37 cm) ve tane tutma oranı (%98,1), 50 cm'de ise tabla çapı (18,1 cm) ve bin tane ağırlığı (170,2 g) en fazla bulunmuştur. Sonuç olarak, bölge şartlarında çerezlik ayçiçeği ekiminin mümkün olan en erken zamanda (22 Nisan) yapılması, gerek kalite gerekse uygun bitki sıklığı açısından biraz daha seyrek ekim ve 40 cm sıra üzeri mesafesi önerilebilir.