Ortaöğretim matematik öğretmenlerinin matematiksel modelleme yöntemine uygun etkinlik oluşturabilme ve uygulayabilme yeterlikleri
Tezin Türü: Doktora
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2014
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Demet Deniz
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Levent AKGÜN
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Matematik öğretiminde gerçek yaşamdaki matematik ile okul matematiği arasında ciddi bir ayrılık vardır. Bunun en güçlü nedenlerinden biri okul matematiğinde modelleme çalışmalarının azlığı ve nitelik bakımından zayıflığıdır. Bu çalışmada, Ağrı il merkezi örnekleminde incelenen ortaöğretim matematik öğretmenlerinin matematiksel modellemeye uygun etkinlikler oluşturabilme ve bu etkinlikleri uygulayabilme yeterliklerinin incelenmesi amaçlanmıştır. Bu amaç doğrultusunda veri toplama araçlarının geçerlik ve güvenirliğini sağlayabilmek için 2011-2012 bahar yarıyılında "Öğretmenlik Uygulaması" dersinde altı matematik öğretmen adayı ile pilot çalışma yapılmıştır. Pilot çalışma ve literatürün incelenmesi ile uygulamalarda kullanılacak olan veri toplama araçları son şeklini almıştır. Çalışma Ağrı il merkezindeki üç farklı lise türünde görev yapan 13 matematik öğretmeni ile yürütülmüştür. Ayrıca 37 ortaöğretim öğrencisinin uygulamalarla ilgili görüşleri de alınmıştır. Araştırmada durum çalışması deseni kullanılmıştır. Veri toplama araçları olarak yarı yapılandırılmış gözlem formu, öğretmen görüşlerini almaya yönelik yarı yapılandırılmış ön ve son görüşme formları, öğrenci görüşlerini almaya yönelik yarı yapılandırılmış görüşme formu ve öğretmenlerin oluşturdukları etkinlikler kullanılmıştır. Öğretmenlerin matematik dersi ile gerçek hayat arasında bağlantı kurulmasıyla ilgili görüşlerini ve matematiksel modelleme yöntemiyle ilgili önbilgilerini belirlemek amacıyla ön görüşmeler yapılmıştır. Yapılan ön görüşmelerden sonra matematiksel modelleme yöntemi tanıtılmış ve matematiksel modelleme yöntemini içeren etkinlik örnekleri sunulmuştur. Çalışmaya katılan öğretmenlerden Model Oluşturma Etkinliği (MOE) tasarım prensiplerini dikkate alarak en az üçer tane etkinlik oluşturmaları ve bu etkinlikleri sınıflarında uygulamaları istenmiştir. Öğretmenler MOE tasarım prensiplerini dikkate alarak uygun buldukları konularda etkinlikler oluşturmuşlardır ve bu etkinlikleri sınıflarında uygulayabilme yeterlikleri gözlemlenmiştir. Bu öğretmenler 49 ders saati gözlemlenmiş ve gözlemler video kamera ile kaydedilmiştir. Sürecin sonunda öğretmenler ile matematiksel modelleme ve yapılan uygulamalar ile ilgili görüşmeler yapılırken uygulamalara katılan ortaöğretim öğrencileriyle de sürecin değerlendirilmesi amacıyla görüşmeler yapılmıştır. Yapılan görüşmelerden, gözlemlerden ve etkinliklerden elde edilen veriler içerik analizi ve betimsel analiz ile analiz edilmiştir. Araştırmadan elde edilen bulgularda; öğretmenlerin oluşturdukları MOE'nin tümünün gerçeklik ve model genelleme prensiplerine tamamen uygun, öz değerlendirme prensibine ise bir ölçüde uygun olduğu görülürken, etkili prototip prensibine uygunluğu incelenmemiştir. Ayrıca bazı etkinliklerin model oluşturma prensibine ve yapı belgelendirme prensibine bir ölçüde uygun olduğu görülmüştür. Öğretmenlerin bu etkinlikleri uygulama süreçleri gözlemlendiğinde modelleme basamaklarından modeli gerçek hayata yorumlama basamağında eksikliklerin olduğu tespit edilmiştir. Yapılan görüşmelerde öğretmenler matematiksel modelleme etkinliklerinin kalıplaşmış olmadığını, muhakeme yapmayı geliştirdiğini ve matematiğin günlük hayattaki kullanışlılığının daha iyi anlaşılmasını sağladığını ve bazı öğretmenler matematiksel modelleme etkinliklerini derslerde kullanmayacaklarını veya öğrenci seviyelerinin iyi olması durumuna göre kullanabileceklerini belirtmişlerdir. Öğrenciler ise matematiksel modelleme etkinliklerinin eğlenceli olduğunu, yoruma dayalı, kalıcı öğrenmeyi ve matematiğin gerçek hayattaki kullanışlılığının anlaşılmasını sağladığını ifade etmişlerdir. Ayrıca derslerinde bu etkinliklere yer verilmesini istediklerini belirtmişlerdir. Bu çalışmada matematiksel modelleme etkinliklerinin uygulanması sürecinde uygulamaların çok zaman aldığı, öğrencilerin matematiksel model oluşturmaya ve grupla çalışmaya adapte olamadıkları tespit edilmiştir. Matematiksel modelleme yönteminin istenen düzeyde öğretilebilmesi için, modelleme etkinliklerine öğretim programlarında ve ders kitaplarında daha fazla yer verilebilir ve öğrencilerle daha küçük yaşlarda uygulanmaya başlanabilir.