Klasik Türk şiirinde rubâî

---

Tezin Türü: Doktora

Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Türk Dili ve Edebiyatı Anabilim Dalı, Türkiye

Tezin Onay Tarihi: 2014

Tezin Dili: Türkçe

Öğrenci: Mehmet Sait Çalka

Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Selami ECE

Özet:

Rubâî, Klasik Türk, Fars ve Arap şiirinde kendine özgü arûz vezinleri olan, bu vezinlerin haricinde başka bir vezinlerle yazılmayan, az sözle çok şey ifade etmeyi amaçlayan, düşünce yönü ağır basan dört dizelik bir nazım biçimidir. Fars edebiyatındaki kadar yoğun bir kullanım sahası bulmamasına rağmen Klasik Türk Edebiyatı'nda rubâî, klasik Türk şairleri tarafından da benimsenmiş ve bu nazım şekliyle pek çok özgün manzûme kaleme alınmıştır. Çalışmamız boyunca taradığımız 609 dîvân, 268 mesnevî ve pek çok mensûr eserden elde ettiğimiz verilere göre, 180'e yakın dîvân şairinin bu nazım şekline ait örneklere sahip olduğu ortaya çıkmaktadır. 7000'e yakın rubâîye sahip olmamıza rağmen bu nazım şekli ile ilgili günümüze kadar müstakil ve ayrıntılı çalışmalar yok denecek kadar azdır. Kısa bir nazım biçimi olmasının yanında, barındırdığı tasavvufî, felsefî ve hikmet içerikli derin düşüncelerle dikkate değer bir nazım şekli olan rubâî, incelenmeyi hakeden geniş bir saha olarak karşımıza çıkmaktadır. Şimdiye kadar ihmal edilmiş bir araştırma alanı olan rubâînin klasik Türk şiirindeki seyrini, anlam dünyasını, bu nazım şekliyle yazılan türleri ve sahip olduğu daha pek çok özellikleri ortaya koymak, dîvân edebiyatı araştırmaları için önemlidir. İşte bu çalışmada, rubâînin kendine has şekil özellikleri başta olmak üzere, diğer nazım şekilleriyle olan münasebeti, anlam dünyası, Türk şiirindeki tarihi seyri, yüzyıllara göre toplam rubâî şairi ve rubâî sayısı, nasîhat, tasavvuf ve hikmet yönü gibi sonuçlar ortaya konmaya çalışılmıştır.