Fide Kalımı, Çim Kını Uzunluğu ve Fide Kuvveti Ölçütleri ile Buğday Genotiplerinin Erken Dönem Kuraklığa Dayanıklılık Yönünden Karakterizasyonu
Tezin Türü: Yüksek Lisans
Tezin Yürütüldüğü Kurum: Atatürk Üniversitesi, Fen Bilimleri Enstitüsü, Türkiye
Tezin Onay Tarihi: 2013
Tezin Dili: Türkçe
Öğrenci: Sinan BAYRAM
Asıl Danışman (Eş Danışmanlı Tezler İçin): Ali ÖZTÜRK
Açık Arşiv Koleksiyonu: AVESİS Açık Erişim Koleksiyonu
Özet:Kurak koşullarda daha yüksek ve istikrarlı tane verimine sahip genotipler geliştirebilmek için, genetik kaynakların kurağa adaptasyon ile ilgili karakterler yönünden tanımlanması, uygun ebeveynlerin belirlenmesi ve ıslah programlarının kuraklığın meydana geldiği başlıca buğday gelişme dönemleri esas alınarak planlanması gerekmektedir. Bu araştırma, Atatürk Üniversitesi Ziraat Fakültesi Tarla Bitkileri Bölümü seraları ve bitki büyütme odaları ile Ziraat Fakültesi Tarımsal Araştırma ve Yayım Merkezi Müdürlüğü 4 numaralı deneme alanında yürütülmüştür. Araştırmada tescilli ve yerel çeşitlerden oluşan toplam 64 ekmeklik buğday genotipi kullanılmış, kuraklık sonrası fide kalımı, çim kını uzunluğu ve fide kuvveti ölçütleri esas alınarak genotipler erken gelişme dönemlerindeki kuraklığa dayanıklılık yönünden değerlendirilmiştir. Seleksiyon ölçütleri yönünden buğday genotipleri arasında önemli farklar belirlenmiştir. Genotiplerin fide kalımı oranları %18.5-51.1; toprak ortamında ve karanlık koşullardaki çim kını uzunlukları 39-74 mm; tarla koşullarındaki 1. yaprak genişlikleri ve spesifik yaprak alanları sırasıyla 3.27-4.71 mm ve 164.4-204.2 cm2/g; tane verimleri ise 213.5-756.8 g/m2 arasında değişim göstermiştir. Fide kalımı oranı; fide kuvveti, verim unsurları ve tane verimi ile olumlu ilişkileri ve tane verimine yüksek pozitif katkısı nedeniyle, basit ancak önemli bir seleksiyon ölçütü olarak tanımlanmıştır. Ak Buğday, Lancer, Müfitbey, Tir, Özlü Buğday, Kıraç 66, Kılçıksız Buğday, Kırmızı Yerli, Sert Buğday, Doğu 88, Aytın 98, Bayraktar 2000, Kırik, Mızrak, Alparslan, Dağdaş 94, Zerin, İkizce 96, İzgi 2001, Altay 2000, Kırkpınar 79, Gün 91 ve Doğankent 1 genotipleri iki veya daha fazla seleksiyon ölçütü yönünden en dayanıklı 10 genotip içerisinde yer alarak dikkat çekmişlerdir. Bu genotipler ıslah programlarında ebeveyn olarak kullanılarak, erken gelişme dönemlerindeki kuraklığa daha dayanıklı olan yeni genotipler geliştirilebilir. Bu genotiplerden tane verimleri nispeten yüksek olan Doğu 88, Lancer, Kıraç 66, Bayraktar 2000, Gün 91, Müfitbey, Aytın 98 ve Dağdaş 94 çeşitleri, erken gelişme dönemlerinde kuraklığın görüldüğü çevrelerde diğer genotiplere göre daha avantajlı olabilir.